Dołącz do nas

Bezpieczeństwo

Rozpoznawanie zagrożeń podstawą klasyfikacji substancji niebezpiecznych


W cyklu ABC bezpieczeństwa chemicznego pisałem wiele na temat rozbieżności w systemach klasyfikacji substancji niebezpiecznych obowiązujących w UE. Rozważania na ten temat byłyby niepełne bez uzupełnienia tych konstatacji omówieniem wykorzystywanych w tym celu specyficznych metod badań. Na wstępie należy podkreślić szczególną rolę w klasyfikacji tzw. metod badania zagrożeń nazywanych umownie „fizykochemicznymi”.

Bolesław Hancyk, Tadeusz Piotrowski

Należy więc wyjaśnić, co to określenie oznacza.
Za pomocą badań wykonywanych według uznanych międzynarodowo metod definiuje się zjawiska potencjalnie niebezpieczne, mogące występować podczas produkcji, obrotu i transportu towarów niebezpiecznych. Należy podkreślić, że pożądane wyniki uzyskiwane są w efekcie stosowania procedur typu „badanie metodą prób i błędów”, a więc nie są to ścisłe wielkości fizyczne.

Źródła metod badań

Stosowane obecnie w UE metody badań zagrożeń fizykochemicznych były opracowywane i udoskonalane przez ekspertów w dwóch organizacjach międzynarodowych – ONZ i OECD. W komisjach eksperckich ONZ dostosowywano metody badań do systemu bezpieczeństwa w transporcie, np. w Umowie Europejskiej ADR. Natomiast w zespołach ekspertów OECD pracowano przede wszystkim nad metodami oceny zagrożeń toksykologicznych i ekotoksykologicznych. Ze znacznie mniejszym zaangażowaniem eksperci OECD rozwijali metody badań i kryteria klasyfikacyjne zagrożeń fizykochemicznych, zharmonizowane z systemowymi kryteriami klasyfikacyjnymi wg dyrektywy 67/548/EWG.

Rozbieżność metod badań

Implementacja systemu GHS, poprawionego w UE na system CLP, wiązała się z koniecznością reklasyfikacji substancji na podstawie wyników badań zagrożeń fizykochemicznych, uzyskanych metodami wg ONZ, zawartymi w opracowanym „Podręczniku badań i kryteriów”. Natomiast, w odniesieniu do reklasyfikacji mieszanin (preparatów), przewidziano 5 letni okres przejściowy, w którym obowiązywać będzie w dalszym ciągu system klasyfikacyjny wg dyrektywy 67/548/EWG.
Przewidziano więc, że w okresie tym konieczne będzie użycie zaktualizowanych metod badań zagrożeń fizykochemicznych, a uzyskane wyniki będą wykorzystywane do klasyfikacji nowych i występujących już na rynku mieszanin. Miał temu służyć znowelizowany zbiór metod badań, opublikowany w rozporządzeniu Komisji (WE) 440/2008. Zebrane tam metody i kryteria klasyfikacyjne są niekiedy podobne do metod ONZ, ale nie są z nimi identyczne. Ponadto, w wielu przypadkach ich metryka pochodzi sprzed 15–20 lat. Jest więc oczywiste, że stosowanie tych metod będzie petryfikować „stary” system klasyfikacji.

bhpbhp

Ważny jest poziom badań

W Polsce badania właściwości fizykochemicznych substancji i mieszanin chemicznych wykonywane są, zgodnie ze wspomnianymi wyżej metodami, w Zakładzie Bezpieczeństwa Chemicznego i Elektryczności Statycznej Instytutu Przemysłu Organicznego (IPO)1 w Warszawie. Badania wykonywane są w ramach dwóch akredytowanych systemów jakości: DPL (Dobra Praktyka Laboratoryjna) oraz PN EN ISO 17025, dla potrzeb dokumentacji rejestracyjnych substancji wymaganych przez rozporządzenie REACH, jak również do klasyfikacji towarów niebezpiecznych w transporcie zgodnie z przepisami ADR/RID. Istniejąca w dalszym ciągu konieczność równoległego wykonywania badań zagrożeń fizykochemicznych stwarzanych przez te same substancje, ale odmiennymi metodami, pociąga za sobą u zleceniodawców niemałe, nieuzasadnione koszty.

Poniżej zestawiono przykładowe metody ustalania właściwości fizykochemicznych, opisane w Rozporządzeniu Komisji (WE) nr 440/2008 z 30 maja 2008 r. (Dz.U. L 142/1 z 31.5.2008):
A.4. Prężność pary
A.9. Temperatura zapłonu
A.10. Zapalność (ciała stałe)
A.12. Zapalność (w kontakcie z wodą)
A.13. Właściwości piroforyczne ciał stałych i cieczy
A.15. Temperatura samozapłonu (ciecze i gazy)
A.16. Względna temperatura samozapłonu dla ciał stałych
A.17. Właściwości utleniające (ciała stałe)
A.21. Właściwości utleniające (ciecze)

Poniżej zestawiono zbiór wybranych metod badań substancji niebezpiecznych, zawartych w „UN Recommendations on the Transport of Dangerous Goods – Manual of Tests and Criteria” 2, wykorzystywanych dla potrzeb ich klasyfikacji zgodnie z przepisami transportowymi ADR/RID oraz dla analogicznych potrzeb w ramach rozporządzenia 1272/2008 (CLP):
Klasa 2 – Gazy (dotyczy aerozoli)
UN Test 31.4 Test zapłonu na odległość
UN Test 31.5 Test zapłonu w przestrzeni zamkniętej
UN Test 31.6 Test zapłonu piany aero¬zolowej
Klasa 3 – Materiały ciekłe zapalne
UN Test 32.4.1 Temperatura zapłonu
UN Test 32.4.3 Oznaczanie czasu wypływu za pomocą kubków wypływowych
UN Test L.1 Test rozdzielenia warstwy rozpuszczalnika
UN Test L.2 Badanie zdolności podtrzymywania palenia się cieczy
Temperatura początku wrzenia wg ASTM D86
Rozdział 2.3.4 ADR: Badanie dla oznaczenia podatności na płynięcie z użyciem aparatu zgodnego z ISO 2137:1985
Klasa 4.1 – Materiały stałe zapalne, materiały samoreaktywne oraz materiały wybuchowe stałe odczulone
UN Test N.1: Oznaczanie zapalności i prędkości spalania substancji stałych
Klasa 4.2 – Materiały samozapalne
UN Test N.2 Piroforyczność ciał stałych
UN Test N.3 Piroforyczność cieczy
UN Test N.4 Oznaczania zdolności substancji stałych do samonagrzewania
Klasa 4.3 – Materiały wytwarzające w zetknięciu z wodą gazy palne
UN Test N.5 Badanie substancji wytwarzających w zetknięciu z wodą gazy palne
Klasa 5.1 – Materiały utleniające
UN Test O.1 Test dla cieczy utleniających
UN Test O.2 Test dla ciał stałych utle¬niających
Klasa 8 – Materiały żrące
UN Test 37.4 Metody badania oddziaływania korozyjnego na metale

Specjalizacja to biegłość

Jak widać z przedstawionego zestawienia, lista wykonywanych badań jest obszerna i obejmuje szerokie spektrum właściwości materiałów niebezpiecznych, związanych z ich palnością i potencjałem utleniającym. Pozostałe właściwości – głównie wybuchowe i inne fizykochemiczne – są także badane w Instytucie, lecz przez laboratoria innych zakładów: Materiałów Wysokoenergetycznych, Stosowania i Formulacji Pestycydów oraz Syntezy i Technologii Substancji Aktywnych. W ten sposób jest zapewniony pełny zakres badań z metod grupy „A”, wymienionych w Rozporządzeniu Komisji (WE) NR 440/2008 oraz niezbędny zestaw metod dla badań transportowych w zakresie uprawnień posiadanych przez IPO, niezbędnych do klasyfikacji towarów niebezpiecznych zgodnie z przepisami RID/ADR.

Bolesław Hancyk, Tadeusz Piotrowski

Instytut Przemysłu Organicznego

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Atest 04/2011

W tym wydaniu m.in.:

- Ciemna strona techniki
- Potrzebna zmiana systemu
- Mobbing – istota zjawiska
- Źle zorganizowana praca na wysokości
- Angielski dla behapowców

Zobacz pełny spis treści

DZIĘKUJEMY ŻE JESTEŚ Z NAMI!

Zainteresował Cię ten artykuł?
Podziel się nim ze znajomymi !


Kontynuuj
Reklama

Bezpieczeństwo

Przygotuj organizację na nowy standard ISO 45003


Międzynarodowy standard zdrowia i bezpieczeństwa psychologicznego w miejscu pracy (ISO 45003) ma zostać opublikowany już w lipcu 2021 roku. Zagrożenia psychospołeczne zyskają więc należne miejsce w regulacjach, mając realny wpływ na pracowników, a przez to i na funkcjonowanie organizacji. (więcej…)


Kontynuuj

artykuł promocyjny

Wydajny, sterowany sygnałem PLC system zabezpieczenia dostępu bez czujników mutingu


Siła innowacji, praktyczne podejście i mocne zaangażowanie to wartości, które sprawiły, że firma WITRON, mająca siedzibę w regionie Górnego Palatynatu w Niemczech, jest dzisiaj jednym ze światowych liderów w planowaniu i realizacji dynamicznych systemów magazynowych oraz kompletacyjnych w sektorze intralogistyki. Firma WITRON nieustannie pracuje nad opracowywaniem jeszcze lepszych i bardziej opłacalnych rozwiązań logistycznych dla swoich klientów, które zwiększają wydajność procesów.

(więcej…)


Kontynuuj

Bezpieczeństwo

Cel: bezpieczna firma. Sposób: dobre przywództwo.


Niektórzy już dawno zrozumieli, że ich wysiłek musi koncentrować się na zapobieganiu. Czasami można odnieść wrażenie, że na siłę wyszukują problemy, ale oni wiedzą o tym, że jeśli raz odpuszczą i przestaną zbierać informacje o zdarzeniach wypadkowych, czyli inaczej mówiąc, przestaną zbierać informacje o przyczynach wypadków i katastrof, to za chwilę za do zapłacą. To jest przywództwo. – mówi Jerzy Karczewski w rozmowie z Fabianem Bielem.

(więcej…)


Kontynuuj

Bezpieczeństwo

Dlaczego podejmujemy ryzyko w pracy?


Gdy przed kilkoma laty austriacki sportowiec Felix Baumgartner wykonywał skok z wysokości 36 km, dokonanie to relacjonowały wszystkie media. Sukces (lub porażkę) chciały zobaczyć miliony widzów, a o samym skoczku mówiono jeszcze długo po jego wyczynie. Skok się udał, sportowiec stał się bohaterem, pozostaje jednak pytanie: po co to zrobił?

(więcej…)


Kontynuuj

Bezpieczeństwo

Zarządzanie bezpieczeństwem pracy podwykonawców


W obecnych czasach większość firm produkcyjnych korzysta w większym lub mniejszym stopniu z usług podwykonawców. Niezależnie od stopnia skomplikowania oraz czasu trwania prac wykonywanych przez podwykonawców, mamy wtedy do czynienia z sytuacją, gdy pracownicy innej organizacji, o odmiennych standardach pracy, kulturze organizacyjnej, kwalifikacjach zawodowych i doświadczeniu, wykonują prace na rzecz firmy zlecającej, na jej terenie, często w obszarach, gdzie znajdują się pracownicy firmy zlecającej.

(więcej…)


Kontynuuj

Bezpieczeństwo

Jakim być przywódcą?


Poszukiwanie odpowiedzi na to pytanie zajmuje całe rzesze naukowców i praktyków biznesu, czego dowodem są liczne badania i opracowania, kształtujące nowoczesne trendy w zakresie efektywnego przywództwa. Ja chciałbym podzielić się z Państwem swoimi obserwacjami i przemyśleniami w tym obszarze, płynącymi z praktyki zarządzania.

(więcej…)


Kontynuuj

Popularne