Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Nowe zasady palenia tytoniu w zakładach pracy

Typography

Na forach internetowych poświęconych problematyce bhp oraz w literaturze tematu nie milkną echa komentarzy po wejściu w życie noweli1 do ustawy z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (DzU z 1996 r., nr 10, poz. 55, ze zm.) – dalej jako NikotU. Wśród najistotniejszych zmian, jakie w zakresie zasad palenia tytoniu w zakładach pracy wprowadziła wspomniana nowela, wskazać należy na ustanowienie reguły, zgodnie z którą – począwszy od 15 listopada 2010 r. – tworzenie palarni w zakładzie pracy jest prawem, a nie obowiązkiem pracodawcy.

Piotr Wąż

Zakaz palenia

W swym obecnym brzmieniu NikotU wprowadza zakaz palenia w określonych kategoriach obiektów oraz miejsc publicznych, jak również w środkach pasażerskiego transportu publicznego.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 NikotU, zakaz ten obowiązuje:

1) na terenie zakładów opieki zdrowotnej i w pomieszczeniach innych obiektów, w których są udzielane świadczenia zdrowotne,
2) na terenie jednostek organizacyjnych systemu oświaty, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, oraz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o których mowa w przepisach o pomocy społecznej,
3) na terenie uczelni,
4) w pomieszczeniach zakładów pracy innych niż wymienione w pkt 1 i 2,
5) w pomieszczeniach obiektów kultury i wypoczynku do użytku publicznego,
6) w lokalach gastrono¬miczno roz¬rywkowych,
7) w środkach pasażerskiego transportu publicznego oraz w obiektach służących obsłudze podróżnych,
8) na przystankach komunikacji pu¬blicz¬nej,
9) w pomieszczeniach obiektów spor¬towych,
10) w ogólnodostępnych miejscach przeznaczonych do zabaw dzieci,
11) w innych pomieszczeniach dostępnych do użytku publicznego.

Zakaz palenia w ramach ww. katalogu obiektów, miejsc oraz środków transportu wprowadza więc ustawa, a nie pracodawca. Ten ostatni natomiast może (ale nie musi) ów zakaz wyłączyć, pod warunkiem, że jest właścicielem lub zarządzającym obiektem lub środkiem transportu.

Zakaz poza pomieszczeniami zakładu pracy

bhpProjekt noweli do omawianej ustawy zakładał, że zakaz palenia miał również obowiązywać w odległości nie mniejszej niż 10 metrów od wejścia do obiektów objętych zakazem. Ostatecznie jednak z zapisu tego zrezygnowano. 
Analizując treść obecnie obowiązującego art. 5 ust. 1 NikotU, w kontekście zakładów pracy, dochodzimy do wniosku, że co do zasady ustawa zabrania palenia tytoniu wyłącznie w pomieszczeniach zakładu pracy.
Jeżeli jednak pracodawca jest:

1) zakładem opieki zdrowotnej,
2) jednostką organizacyjną systemu oświaty,
3) jednostką organizacyjną pomocy społecznej, czy też
4) uczelnią,

wówczas zakaz palenia obejmuje nie tylko pomieszczenia, lecz również cały teren tego typu zakładu pracy.
A zatem, u pracodawców nienależących do żadnej z wymienionych 4 grup placówek, zakaz palenia nie obejmuje terenu poza pomieszczeniami zakładu pracy. Można postawić pytanie, czy tego typu pracodawca mógłby rozszerzyć ustawowy zakaz, obejmując nim teren całego zakładu pracy? Odpowiedź na tak postawione pytanie wydaje się być jednak negatywna. Wiele bowiem wskazuje na to, że również po wejściu w życie noweli aktualność zachowuje stanowisko wyrażone w treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24.01.2003 r. (sygn. akt II SA/ŁD 1887/99, OSP 2003/12/154), w którym wprowadzenie całkowitego zakazu palenia tytoniu uznano za formę dyskryminacji palących pracowników. Problem ten z całą pewnością będzie przedmiotem ożywionych dyskusji, gdyż jeszcze przed wejściem w życie noweli przytoczony pogląd spotkał się z konstruktywną krytyką2.
Od zasady, że poza przypadkami ujętymi w art. 5 ust. 1 pkt 1–3 NikotU zakaz palenia nie obejmuje terenu poza pomieszczeniami zakładu pracy, w praktyce możliwe są wyjątki. Należy bowiem przyjąć, że zakaz taki może zostać wprowadzony na terenie całego zakładu pracy z uwagi na zagrożenie pożarowe lub niebezpieczeństwo wybuchu, wynikające ze specyfiki zakładu pracy (np. gazownie, tartaki, zakłady chemiczne itp.).
Nieobjęty zakazem teren poza pomieszczeniami zakładu pracy jest strefą, gdzie pracownicy mogą palić. Przy czym pracodawca nie jest zobowiązany w sposób szczególny zabezpieczać czy oznaczać tego typu miejsc.

Informacja o zakazie

Pracodawca, będący właścicielem lub zarządzającym obiektem, w którym obowiązuje zakaz palenia, ma natomiast obowiązek umieszczenia w widocznych miejscach słownych i graficznych informacji o zakazie palenia w pomieszczeniach zakładu pracy (art. 5 ust. 1a NikotU). Informacje te powinny być umieszczone w miejscach, które stanowią pewną strefę, w skład której może wchodzić większa liczba pomieszczeń (np. wejście do jednobudynkowego zakładu pracy, wejście do jednego z budynków na terenie zakładu pracy, skrzydło korytarza itp.). Nie ma zatem potrzeby umieszczania omawianej informacji przy wejściu do każdego z pomieszczeń zakładu pracy.

Na forach internetowych poświęconych problematyce bhp oraz w literaturze tematu nie milkną echa komentarzy po wejściu w życie noweli1 do ustawy z 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (DzU z 1996 r., nr 10, poz. 55, ze zm.) – dalej jako NikotU. Wśród najistotniejszych zmian, jakie w zakresie zasad palenia tytoniu w zakładach pracy wprowadziła wspomniana nowela, wskazać należy na ustanowienie reguły, zgodnie z którą – począwszy od 15 listopada 2010 r. – tworzenie palarni w zakładzie pracy jest prawem, a nie obowiązkiem pracodawcy.

Piotr Wąż

Zakaz palenia

W swym obecnym brzmieniu NikotU wprowadza zakaz palenia w określonych kategoriach obiektów oraz miejsc publicznych, jak również w środkach pasażerskiego transportu publicznego.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 NikotU, zakaz ten obowiązuje:

1) na terenie zakładów opieki zdrowotnej i w pomieszczeniach innych obiektów, w których są udzielane świadczenia zdrowotne,
2) na terenie jednostek organizacyjnych systemu oświaty, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, oraz jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o których mowa w przepisach o pomocy społecznej,
3) na terenie uczelni,
4) w pomieszczeniach zakładów pracy innych niż wymienione w pkt 1 i 2,
5) w pomieszczeniach obiektów kultury i wypoczynku do użytku publicznego,
6) w lokalach gastrono¬miczno roz¬rywkowych,
7) w środkach pasażerskiego transportu publicznego oraz w obiektach służących obsłudze podróżnych,
8) na przystankach komunikacji pu¬blicz¬nej,
9) w pomieszczeniach obiektów spor¬towych,
10) w ogólnodostępnych miejscach przeznaczonych do zabaw dzieci,
11) w innych pomieszczeniach dostępnych do użytku publicznego.

Zakaz palenia w ramach ww. katalogu obiektów, miejsc oraz środków transportu wprowadza więc ustawa, a nie pracodawca. Ten ostatni natomiast może (ale nie musi) ów zakaz wyłączyć, pod warunkiem, że jest właścicielem lub zarządzającym obiektem lub środkiem transportu.

Zakaz poza pomieszczeniami zakładu pracy

bhpProjekt noweli do omawianej ustawy zakładał, że zakaz palenia miał również obowiązywać w odległości nie mniejszej niż 10 metrów od wejścia do obiektów objętych zakazem. Ostatecznie jednak z zapisu tego zrezygnowano. 
Analizując treść obecnie obowiązującego art. 5 ust. 1 NikotU, w kontekście zakładów pracy, dochodzimy do wniosku, że co do zasady ustawa zabrania palenia tytoniu wyłącznie w pomieszczeniach zakładu pracy.
Jeżeli jednak pracodawca jest:

1) zakładem opieki zdrowotnej,
2) jednostką organizacyjną systemu oświaty,
3) jednostką organizacyjną pomocy społecznej, czy też
4) uczelnią,

wówczas zakaz palenia obejmuje nie tylko pomieszczenia, lecz również cały teren tego typu zakładu pracy.
A zatem, u pracodawców nienależących do żadnej z wymienionych 4 grup placówek, zakaz palenia nie obejmuje terenu poza pomieszczeniami zakładu pracy. Można postawić pytanie, czy tego typu pracodawca mógłby rozszerzyć ustawowy zakaz, obejmując nim teren całego zakładu pracy? Odpowiedź na tak postawione pytanie wydaje się być jednak negatywna. Wiele bowiem wskazuje na to, że również po wejściu w życie noweli aktualność zachowuje stanowisko wyrażone w treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24.01.2003 r. (sygn. akt II SA/ŁD 1887/99, OSP 2003/12/154), w którym wprowadzenie całkowitego zakazu palenia tytoniu uznano za formę dyskryminacji palących pracowników. Problem ten z całą pewnością będzie przedmiotem ożywionych dyskusji, gdyż jeszcze przed wejściem w życie noweli przytoczony pogląd spotkał się z konstruktywną krytyką2.
Od zasady, że poza przypadkami ujętymi w art. 5 ust. 1 pkt 1–3 NikotU zakaz palenia nie obejmuje terenu poza pomieszczeniami zakładu pracy, w praktyce możliwe są wyjątki. Należy bowiem przyjąć, że zakaz taki może zostać wprowadzony na terenie całego zakładu pracy z uwagi na zagrożenie pożarowe lub niebezpieczeństwo wybuchu, wynikające ze specyfiki zakładu pracy (np. gazownie, tartaki, zakłady chemiczne itp.).
Nieobjęty zakazem teren poza pomieszczeniami zakładu pracy jest strefą, gdzie pracownicy mogą palić. Przy czym pracodawca nie jest zobowiązany w sposób szczególny zabezpieczać czy oznaczać tego typu miejsc.

Informacja o zakazie

Pracodawca, będący właścicielem lub zarządzającym obiektem, w którym obowiązuje zakaz palenia, ma natomiast obowiązek umieszczenia w widocznych miejscach słownych i graficznych informacji o zakazie palenia w pomieszczeniach zakładu pracy (art. 5 ust. 1a NikotU). Informacje te powinny być umieszczone w miejscach, które stanowią pewną strefę, w skład której może wchodzić większa liczba pomieszczeń (np. wejście do jednobudynkowego zakładu pracy, wejście do jednego z budynków na terenie zakładu pracy, skrzydło korytarza itp.). Nie ma zatem potrzeby umieszczania omawianej informacji przy wejściu do każdego z pomieszczeń zakładu pracy.

Strona 2

Wyłączenie zakazu

Przepis art. 5a ust. 1 NikotU przewiduje, że podmiot mający status właściciela lub zarządzającego może wyłączyć spod zakazu palenia indywidualne pokoje w obiektach służących celom mieszkalnym. W przypadku pracodawców, posiadających wspomniany status, regulacja ta może znaleźć zastosowanie w odniesieniu do kwater pracowniczych usytuowanych na terenie zakładu pracy. Sytuacje takie będą jednak należały do rzadkości.
Szczególny przypadek wyłączenia zakazu palenia został przewidziany dla właścicieli lub zarządzających lokalem gastronomiczno rozrywkowym z co najmniej dwoma pomieszczeniami przeznaczonymi do konsumpcji. Dotyczy to również pracodawców posiadających taki status. Mogą oni mianowicie wyłączyć spod zakazu palenia zamknięte pomieszczenie konsumpcyjne, wyposażone w wentylację zapewniającą nieprzenikanie dymu tytoniowego do innych pomieszczeń (art. 5 ust. 4 NikotU). Z rozwiązania tego nie skorzystają podmioty prowadzące omawianą działalność w lokalach jednopomieszczeniowych. Należy przy tym zaznaczyć, że zakaz palenia nie obejmuje terenu tzw. ogródków piwnych usytuowanych poza lokalem gastronomiczno rozrywkowym.
W praktyce, najpowszechniejszym sposobem wyłączenia zakazu palenia w zakładach pracy będzie z pewnością utworzenie palarni. Z przywileju tego może  skorzystać pracodawca będący właścicielem lub zarządzającym obiektem (obiektami) swego zakładu pracy.  Przepis art. 5a ust. 3 NikotU przewiduje możliwość utworzenia palarni w:

1) domach pomocy społecznej lub domach spokojnej starości,
2) w hotelach,
3) w obiektach służących obsłudze podróżnych,
4) na terenie uczelni,
5) w pomieszczeniach zakładu pracy,
6) w lokalach gastronomiczno rozrywkowych.

Ustawa nie przewiduje więc możliwości utworzenia palarni w jednostkach organizacyjnych systemu oświaty, czy też w zakładach opieki zdrowotnej, co wzbudza liczne kontrowersje, z uwagi na fakt, że – jak już wspomniano – w przypadku tego typu placówek zakaz palenia obejmuje cały ich teren (zob. art. 5 ust. 1 pkt. 1 i 2 NikotU).

Jeżeli palarnia to…

Ustawa wprowadza legalną definicję palarni, która pojmowana jest jako pomieszczenie wyodrębnione konstrukcyjnie od innych pomieszczeń i ciągów komunikacyjnych, odpowiednio oznaczone, służące wyłącznie do palenia wyrobów tytoniowych, zaopatrzone w wywiewną wentylację mechaniczną lub system filtracyjny w taki sposób, aby dym tytoniowy nie przenikał do innych pomieszczeń (art. 2 pkt. 9 NikotU).
Utworzenie palarni jest wyjątkiem od zakazu palenia tytoniu w pomieszczeniach zakładu pracy (art. 5a ust. 3 pkt 5 NikotU). Decyzja o jej utworzeniu należy wyłącznie do pracodawcy, który jest właścicielem lub zarządzającym obiektami, w których prowadzi działalność gospodarczą. Jeżeli tego typu pracodawca zdecyduje się utworzyć palarnię, wówczas musi ona spełniać określone wymogi.  

Przepisy karne

Pracownik, który złamie obowiązujący w zakładzie pracy zakaz palenia może ponieść odpowiedzialność porządkową w postaci upomnienia, nagany, czy też kary pieniężnej, na zasadach określonych w art. 108 i nast. kodeksu pracy.
Ponadto ustawa przewiduje możliwość nałożenia kary grzywny w wysokości do 500 złotych na każdą osobę (w tym pracownika) palącą wyroby tytoniowe w miejscach objętych zakazem, wymienionych w art. 5 NikotU. Natomiast pracodawca będący właścicielem lub zarządzającym obiektem lub środkiem transportu, który wbrew przepisom art. 5 ust. 1a NikotU, nie umieszcza informacji o zakazie palenia tytoniu naraża się na karę grzywny w wysokości do 2000 złotych.
Wymierzenie kary grzywny będzie następowało w trybie „wykroczeniowym”. W odpowiednie kompetencje w tym zakresie wyposażeni są inspektorzy PIS3, strażnicy Straży Gminnej4 i oczywiście funkcjonariusze Policji. Uprawnienia do ukarania mandatem za naruszenie postanowień NikotU nie mają natomiast inspektorzy PIP.

Będzie zmiana rozporządzenia

Po wejściu w życie omawianej noweli pojawiły się głosy, że jest ona niespójna z treścią wspomnianego już rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp. W tym kontekście podnoszono m.in., że pomimo zniesienia obowiązku tworzenia palarni w drodze noweli pracodawcy nadal są zobowiązani do ich tworzenia na dotychczasowych zasadach, gdyż obowiązek ten wciąż nakładają na nich przepisy szczególne w stosunku do NikotU. Rolę przepisów szczególnych w tym przypadku pełnią przepisy rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bhp.
Aby uniknąć negatywnych konsekwencji, wynikających z faktu tego istotnego niedopatrzenia legislacyjnego, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przygotowało projekt nowelizacji przedmiotowego rozporządzenia, które ma w ten sposób zostać zsynchronizowane z treścią NikotU. W chwili obecnej prace nad projektem są w fazie konsultacji z innymi resortami oraz stroną związkową. Treść projektu oraz stanowiska konsultantów są dostępne na stronie internetowej Ministerstwa pod adresem: http://www.mpips.gov.pl/bip/index.php?idkat=2659 Według sygnałów dochodzących z ministerstwa, wydanie rozporządzenia jest kwestią najbliższych tygodni.

dr Piotr Wąż  

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Atest 03/2011

W tym wydaniu m.in.:

- Wypadki w rolnictwie – cz. 1
- Podnośniki pojazdów pod dozorem
- Zagrożenia narządu wzroku w rolnictwie – uszkodzenia mechaniczne
- Redukcja stresu – dobra praktyka
- Normy dotyczące maszyn rolniczych

Zobacz pełny spis treści