Tylko 2 proc. stanowisk pracy w polskich biurach spełnia wymogi ergonomii

Typography

Jak wynika z najnowszego raportu badania Ergotest firmy Fellowes, na sto stanowisk komputerowych tylko dwa w pełni spełniają wymogi ergonomii, czyli są odpowiednio wyposażone i dopasowane do potrzeb pracowników. Czego jeszcze dowiadujemy się o pracy w polskich biurach?

Najnowszy raport jest podsumowaniem badania Ergotestu z ponad siedmiu lat (2006-2013). Łącznie wzięło w nim udział 36 985 osób, które pracują w polskich biurach. Badania miały na celu uświadomienie pracodawcom, że szkodliwe warunki pracy nie tylko pogarszają ich wizerunek, ale też narażają ich na koszty zwolnień chorobowych i związaną z tym niższą wydajnością pracy.

Jednym z podstawowych kryteriów ergonomicznego biura jest jakość sprzętu używanego przez pracowników oraz odpowiednie dopasowanie do indywidualnych potrzeb i warunków fizycznych pracownika. Choć większość osób pracujących w biurach ma już zdrowsze dla oczu ciekłokrystaliczne monitory, to często są one nieprawidłowo ustawione, np. na wprost okna lub z boku biurka, wymuszając „skręt” tułowia lub szyi. Takie ustawienie automatycznie powoduje przybieranie niewłaściwej pozycji podczas pracy przy komputerze. Urządzenia starszej generacji nie spełniają obowiązujących obecnie przepisów prawnych i zdrowotnych. Ta alarmująca sytuacja ulega jednak zmianie na lepsze.
Na nowoczesnych monitorach LCD/TFT/LED pracuje obecnie 72 proc. badanych, podczas gdy w pierwszym roku badań liczba ta wynosiła 51 proc. (różnica 21 punktów procentowych). Jednak nawet monitory ciekłokrystaliczne nieprawidłowo ustawione powodują, że stanowisko komputerowe nie spełnia wymagań ergonomii. Tylko 36 proc. badanych ma prawidłowo ustawioną wysokość ekranu monitora – górna część ekranu na linii lub lekko poniżej linii wzroku. Pozostała cześć respondentów (64 proc.) ma źle umieszczony monitor – centralnie powyżej linii wzroku albo pod kątem z prawej lub lewej strony. Szczegółowe analizy wykazały, że ergonomiczność stanowisk komputerowych w tym zakresie wzrasta z roku na rok – z 30 proc. w 2006 roku do 43 proc. w 2013.

Istotnym elementem stanowiska komputerowego jest krzesło, na którym pracownik spędza większość czasu pracy. Aby było ono ergonomiczne, powinno spełniać następujące warunki: możliwość regulacji siedziska, oparcia oraz podłokietników, ponadto powinno być obrotowe, na pięciu kółkach, a pod biurkiem powinna być możliwość ustawienia podnóżka. Wśród badanej grupy, 82 proc. respondentów używa krzeseł z możliwością regulacji siedziska, jedynie 18 proc. badanych takich nie ma.

Jak wiadomo, praca przy stanowisku komputerowym niespełniającym wymogów ergonomii może powodować różne bóle i dolegliwości, a w konsekwencji prowadzić do poważnych chorób. Około 85 proc. respondentów odczuwało różnego rodzaju dolegliwości związane z oczami, jak np. bóle oczu, zaburzenia ostrości widzenia oraz suchość i pieczenie pod powiekami. W grupie tej około 46 proc. odczuwało te dolegliwości rzadko, natomiast ok. 33 proc. często. Zgodnie z przepisami prawa pracy, w przypadku, kiedy pracownik podczas pracy przy komputerze musi korzystać z okularów korygujących wzrok, pracodawca powinien partycypować w kosztach ich zakupu. Jednak przepis ten nie zawsze jest przestrzegany.
Jak wskazują wypowiedzi respondentów, jedynie w przypadku 26 proc. badanych pracodawca partycypował w kosztach, natomiast 34 proc. w całości płaciło za niezbędne do pracy okulary. Jednym z podstawowych wymagań zdrowego miejsca pracy jest też dopływ światła naturalnego. Jak wskazują odpowiedzi respondentów, zdecydowana większość stanowisk komputerowych ma je zapewnione. Zaskakującym wydaje się jednak fakt, że liczba osób pracujących w pomieszczeniach bez dopływu światła naturalnego z roku na rok rośnie. W 2006 roku osób pracujących w takich warunkach było 9,6 proc., obecnie grupa ta wynosi 13,5 proc.

Wyniki testu ergonomicznego pokazują, że w zakresie poprawy ergonomii stanowisk pracy jest w dalszym ciągu dużo do zrobienia. Mimo że sytuacja ta w ostatnim roku uległa dużej poprawie z 1,3 proc. w 2006 roku do aż 6,5 proc. w 2013 roku. Jednak wciąż liczba stanowisk ergonomicznych w Polsce jest bardzo niska – w ciągu prawie ośmiu lat badania jedynie 664 osoby, czyli 2 proc. spośród badanych, pracowały na stanowiskach, które całkowicie spełniają wymogi ergonomii. 52 proc. badanych pracuje przy stanowiskach komputerowych spełniających wymogi ergonomii tylko częściowo. W bardzo złych warunkach pracuje aż 46 proc. badanych. Ich stanowiska nie spełniają żadnych warunków zdrowego miejsca pracy i przepisów prawnych.

Jak wynika z najnowszego raportu badania Ergotest firmy Fellowes, na sto stanowisk komputerowych tylko dwa w pełni spełniają wymogi ergonomii, czyli są odpowiednio wyposażone i dopasowane do potrzeb pracowników. Czego jeszcze dowiadujemy się o pracy w polskich biurach?

Najnowszy raport jest podsumowaniem badania Ergotestu z ponad siedmiu lat (2006-2013). Łącznie wzięło w nim udział 36 985 osób, które pracują w polskich biurach. Badania miały na celu uświadomienie pracodawcom, że szkodliwe warunki pracy nie tylko pogarszają ich wizerunek, ale też narażają ich na koszty zwolnień chorobowych i związaną z tym niższą wydajnością pracy.

Jednym z podstawowych kryteriów ergonomicznego biura jest jakość sprzętu używanego przez pracowników oraz odpowiednie dopasowanie do indywidualnych potrzeb i warunków fizycznych pracownika. Choć większość osób pracujących w biurach ma już zdrowsze dla oczu ciekłokrystaliczne monitory, to często są one nieprawidłowo ustawione, np. na wprost okna lub z boku biurka, wymuszając „skręt” tułowia lub szyi. Takie ustawienie automatycznie powoduje przybieranie niewłaściwej pozycji podczas pracy przy komputerze. Urządzenia starszej generacji nie spełniają obowiązujących obecnie przepisów prawnych i zdrowotnych. Ta alarmująca sytuacja ulega jednak zmianie na lepsze.
Na nowoczesnych monitorach LCD/TFT/LED pracuje obecnie 72 proc. badanych, podczas gdy w pierwszym roku badań liczba ta wynosiła 51 proc. (różnica 21 punktów procentowych). Jednak nawet monitory ciekłokrystaliczne nieprawidłowo ustawione powodują, że stanowisko komputerowe nie spełnia wymagań ergonomii. Tylko 36 proc. badanych ma prawidłowo ustawioną wysokość ekranu monitora – górna część ekranu na linii lub lekko poniżej linii wzroku. Pozostała cześć respondentów (64 proc.) ma źle umieszczony monitor – centralnie powyżej linii wzroku albo pod kątem z prawej lub lewej strony. Szczegółowe analizy wykazały, że ergonomiczność stanowisk komputerowych w tym zakresie wzrasta z roku na rok – z 30 proc. w 2006 roku do 43 proc. w 2013.

Istotnym elementem stanowiska komputerowego jest krzesło, na którym pracownik spędza większość czasu pracy. Aby było ono ergonomiczne, powinno spełniać następujące warunki: możliwość regulacji siedziska, oparcia oraz podłokietników, ponadto powinno być obrotowe, na pięciu kółkach, a pod biurkiem powinna być możliwość ustawienia podnóżka. Wśród badanej grupy, 82 proc. respondentów używa krzeseł z możliwością regulacji siedziska, jedynie 18 proc. badanych takich nie ma.

Jak wiadomo, praca przy stanowisku komputerowym niespełniającym wymogów ergonomii może powodować różne bóle i dolegliwości, a w konsekwencji prowadzić do poważnych chorób. Około 85 proc. respondentów odczuwało różnego rodzaju dolegliwości związane z oczami, jak np. bóle oczu, zaburzenia ostrości widzenia oraz suchość i pieczenie pod powiekami. W grupie tej około 46 proc. odczuwało te dolegliwości rzadko, natomiast ok. 33 proc. często. Zgodnie z przepisami prawa pracy, w przypadku, kiedy pracownik podczas pracy przy komputerze musi korzystać z okularów korygujących wzrok, pracodawca powinien partycypować w kosztach ich zakupu. Jednak przepis ten nie zawsze jest przestrzegany.
Jak wskazują wypowiedzi respondentów, jedynie w przypadku 26 proc. badanych pracodawca partycypował w kosztach, natomiast 34 proc. w całości płaciło za niezbędne do pracy okulary. Jednym z podstawowych wymagań zdrowego miejsca pracy jest też dopływ światła naturalnego. Jak wskazują odpowiedzi respondentów, zdecydowana większość stanowisk komputerowych ma je zapewnione. Zaskakującym wydaje się jednak fakt, że liczba osób pracujących w pomieszczeniach bez dopływu światła naturalnego z roku na rok rośnie. W 2006 roku osób pracujących w takich warunkach było 9,6 proc., obecnie grupa ta wynosi 13,5 proc.

Wyniki testu ergonomicznego pokazują, że w zakresie poprawy ergonomii stanowisk pracy jest w dalszym ciągu dużo do zrobienia. Mimo że sytuacja ta w ostatnim roku uległa dużej poprawie z 1,3 proc. w 2006 roku do aż 6,5 proc. w 2013 roku. Jednak wciąż liczba stanowisk ergonomicznych w Polsce jest bardzo niska – w ciągu prawie ośmiu lat badania jedynie 664 osoby, czyli 2 proc. spośród badanych, pracowały na stanowiskach, które całkowicie spełniają wymogi ergonomii. 52 proc. badanych pracuje przy stanowiskach komputerowych spełniających wymogi ergonomii tylko częściowo. W bardzo złych warunkach pracuje aż 46 proc. badanych. Ich stanowiska nie spełniają żadnych warunków zdrowego miejsca pracy i przepisów prawnych.

Stanowisko komputerowe

Z raportu Ergonomia stanowiska komputerowego

Stanowisko komputerowe

Otoczenie
Tylko co czwarte stanowisko komputerowe spełnia wymogi ergonomii dotyczące otoczenia. Ta grupa badanych (23 proc., 8360) ma swoje miejsca pracy w osobnym pomieszczeniu lub wydzielone. W przypadku większości respondentów (47 proc., 17332) stanowiska komputerowe znajdują się w wydzielonym miejscu w odległości 80 cm od innych. W najgorszej sytuacji znajduje się 30 proc. (11293) badanych. Ich stanowiska nie są w żaden sposób wydzielone, a odległość od innych stanowisk wynosi mniej niż 80 cm.

01

Szczegółowe analizy nie wykazały znaczących zmian w organizacji otoczenia stanowiska komputerowego w czasie siedmiu lat prowadzenia badań.

Zależności pomiędzy otoczeniem stanowiska komputerowego a miejscem pracy respondenta pokazuje tabela.

Wyniki pokazują, że w najgorszej sytuacji znajdują się pracownicy instytucji państwowych – 38 proc. badanych stwierdziło, że ich stanowiska nie są wydzielone. W podobnej sytuacji jest 36 proc. pracowników samorządowych oraz 35 proc. pracujących w polskich państwowych firmach. Najlepiej zorganizowane otoczenie stanowiska komputerowego mają osoby samozatrudniające się (47 proc. ). Pomimo tego większość stanowisk (od 41 do 50 proc. ) we wszystkich miejscach zatrudnienia jest wydzielonych, a odległość od innych stanowisk wynosi 80 cm. Wyjątek stanowi sytuacja osób samozatrudniających się, ale jest to spowodowane ich lepszą sytuacją – więcej stanowisk w wydzielonym pomieszczeniu.

Przestrzeń
Organizacja przestrzeni stanowisk komputerowych respondentów jest dobra. Niespełna 80 proc. (79 proc., 29148) badanych stwierdziło, że na ich biurku mieszczą się wszystkie niezbędne sprzęty i pozostaje jeszcze miejsce na rozłożenie dokumentów. Tylko 21 proc. (7837) przyznało, że ich stanowisko jest za małe, aby po rozłożeniu wszystkich niezbędnych sprzętów i dokumentów pozostało wystarczająco miejsca do pracy.

Zależność między organizacją przestrzeni stanowiska komputerowego a płcią respondenta pokazuje tabela – analizy nie wykazały szczególnych różnic.

Szczegółowe analizy nie wykazały różnic w tym zakresie na przestrzeni siedmiu lat, w czasie których prowadzone były badania.

Większość respondentów (84 proc., 31080) przyznaje, że pod ich biurkiem nie znajdują się żadne przedmioty ograniczające swobodę poruszania nóg. Jedynie 16 proc. (5905) stwierdziło, że pod biurkiem nie ma wystarczającej ilości miejsca na nogi.

Jak wskazują wypowiedzi respondentów, aż 71 proc. (26057) ma źle umieszczone dokumenty podczas wpisywania danych, czyli umieszczone na blacie biurka. Tylko (15 proc., 5592) używa specjalistycznej podstawki umieszczonej na linii wzroku. Niewiele mniej, bo 14 proc. (5334) respondentów wpisywane do komputera dokumenty ma umieszczone na linii wzroku.

02 03 04

Analizy wykazały, że sposób umieszczenia dokumentów wpisywanych do komputera zmienił się. Od 2006 liczba osób prawidłowo umieszczających wpisywane dokumenty wzrosła od 12 proc. do 30 proc. w roku 2013.

Oświetlenie
Jednym z podstawowych wymagań zdrowego miejsca pracy jest dopływ światła naturalnego. Jak wskazują odpowiedzi respondentów, zdecydowana większość stanowisk komputerowych ma je zapewnione. Taką opinię wyraziło 89 proc. (33093) badanych. Aż 3892 (11 proc.) przyznało, że ich stanowiska pracy znajdują się w pomieszczeniach bez dostępu światła naturalnego.

Zaskakujący wydaje się fakt, że liczba osób pracujących w pomieszczeniach bez dopływu światła naturalnego z roku na rok rośnie. W 2006 roku osób pracujących w takich warunkach było 9,6 proc., obecnie grupa ta wynosi 13,5 proc.

Kolejną cechą ergonomicznego stanowiska pracy jest umieszczenie monitora w stosunku do okna znajdującego się w pomieszczeniu. Większość badanych (61 proc., 22582) przyznało, że przy ich stanowisku komputerowym okno znajduje się z boku monitora. 23 proc. (8324) stwierdziło, że okno znajduje się za monitorem. W przypadku 16 proc. (6079) respondentów okno znajduje się na wprost monitora.

Jak wykazują szczegółowe analizy, znaczące zmiany w tym obszarze w czasie badań zaobserwować można w 2013 roku. Wzrosła liczba osób, które pracują przy komputerze ustawionym na wprost okna z 17 proc. w 2006 do 25 proc. w 2013. Zmalała natomiast grupa badanych z prawidłowo umieszczonym monitorem – gdzie okno znajduje się z boku w stosunku do monitora. 

05 06

Komputer
Mówiąc o ergonomii, musimy pamiętać o jakości używanego przez jednostki sprzętu. Urządzenia starszej generacji nie spełniają obowiązujących obecnie przepisów prawnych i zdrowotnych. Większość respondentów (68 proc., 25177) biorących udział w badaniu przyznało, że pracują na monitorach nowszej generacji – ciekłokrystalicznych. Jednak aż 22 proc. (8231) w pracy posługuje się tradycyjnymi monitorami CRT, niezawierającymi żadnych osłon. Monitorami tradycyjnymi CRT zawierającymi filtry przeciw promieniowaniu posługuje się 10 proc. (3577) badanych osób.

Analizy uwzględniające zmienną „rok badania” wykazały, że w zakresie jakości używanego przez respondentów sprzętu komputerowego z upływem lat następuje poprawa. Na najlepszym obecnie sprzęcie pracuje 72 proc. badanych, gdzie w pierwszym roku badań liczba ta wynosiła 51 proc. (różnica 21 punktów procentowych). Zaskakujący wydaje się fakt, że w 2013 roku (po trzech latach spadku) wzrosła liczba osób korzystających z tradycyjnych monitorów CRT.

Jak wskazuje poniższa tabela, występują istotne różnice wynikające z miejsca zatrudnienia respondenta (rodzaju pracodawcy). Odpowiedzi respondentów wskazują, że dostęp do najnowszego sprzętu (monitora) mają pracownicy firm z kapitałem zagranicznym. Wśród nich znajduje się największy (80 proc.) procent osób pracujących na monitorach najnowszej generacji (LCD), a także najniższy (6 proc.) procent respondentów pracujących na tradycyjnych monitorach z filtrem. Powyżej 20 proc. respondentów pracujących zarówno w instytucjach państwowych (27 proc.), samorządach (25 proc.), a także samozatrudniających się (28 proc.) pracuje na tradycyjnych monitorach CRT.

Jednak nawet najlepsze monitory źle ustawione powodują, że stanowisko komputerowe nie jest ergonomiczne. Tylko 36 proc. (13310) badanych ma umieszczony monitor prawidłowo, czyli centralnie, lekko poniżej linii wzroku. Pozostała cześć respondentów, czyli 64 proc., ma źle umieszczony monitor. Znajduje się on centralnie powyżej linii wzroku (36 proc., 13346) albo pod kątem z prawej lub lewej strony (28 proc.,10329).

Szczegółowe analizy wykazały, że ergonomiczność stanowisk komputerowych w tym zakresie wzrasta z roku na rok – z 30 proc. w 2006 roku do 43 proc. w 2013 (różnica 13 punktów procentowych). Z drugiej jednak strony rośnie także grupa osób, które mają monitor umieszczony centralnie, gdzie górna krawędź ekranu znajduje się powyżej linii wzroku. Świadczyć to może o braku wiedzy respondentów na temat zasad ergonomicznego ustawienia monitora.

Jak wskazują wypowiedzi respondentów, miejsce ustawienia monitora jest uzależnione od płci. Poniższa tabela pokazuje, że tylko 30 proc. kobiet ma prawidłowo umieszczony monitor w stosunku do sylwetki w stosunku do 43 proc. mężczyzn (różnica 13 punktów procentowych).

Aby spełnić standardy ergonomii, monitor powinien znajdować się w odległości ok. 40-75 cm – takiej jak na wyciągnięcie ręki danej osoby. W takim miejscu ustawiony monitor ma ponad połowa (55 proc., 20380) osób biorących udział w badaniu. 22 proc. (8084) respondentów siedzi zbyt blisko monitora, w odległości krótszej niż wyciągnięcie ręki. 23 proc. badanych (8521) ma ustawiony monitor w odległości większej niż wyciągnięta dłoń, czyli za daleko.

07 08 09

Szczegółowe analizy nie wykazały różnic w tym zakresie na przestrzeni siedmiu lat, w którym to czasie prowadzone były badania. Grupa osób, które pracują przy stanowiskach ergonomicznych w tym zakresie w całym okresie wynosiła około 55 proc.

Klawiatura
W celu zapewnienia ergonomicznych warunków pracy powinniśmy pamiętać o prawidłowym ułożeniu klawiatury w stosunku do monitora. Monitor, klawiatura i pracująca osoba powinny znajdować się w linii prostej, tak aby praca przy komputerze nie wymuszała na sylwetce skrętu tułowia. Większość respondentów (70 proc., 25873) w miejscu pracy ma prawidłowo umieszczoną klawiaturę. Jednak aż 30 proc. (11112) ma klawiaturę ustawioną pod kątem.

Aby stanowisko komputerowe mogło być zdrowym miejscem pracy, klawiatura musi być umieszczona na poziomie łokcia lub nieco poniżej. Tak umieszczoną klawiaturę w swoim miejscu pracy ma 63 proc. (23330) badanych. Nieprawidłowo, a więc powyżej poziomu łokcia, umieszczoną klawiaturę ma 37 proc. (13655) respondentów.

Szczegółowe analizy nie wykazały większych różnic w tym zakresie w całym okresie prowadzenia badań.

Kolejną cechą ergonomicznego stanowiska komputerowego jest możliwość prawidłowego ułożenia nadgarstków podczas pisania na klawiaturze. Odpowiedzi respondentów pokazują jednak, że aż 82 proc. badanych w czasie pracy przy komputerze ma źle umieszczone nadgarstki. Wśród tych osób 55 proc. (20261) opiera nadgarstki o krawędź biurka, natomiast 27 proc. (9867) trzyma zawieszone w powietrzu. Jedynie 18 proc. (6857) wszystkich badanych ma nadgarstki prawidłowo oparte na podkładce.

10 11 12

Analizy zmiennej „rok badania” wykazały, że z roku na rok wzrasta liczba osób używających specjalistycznych podkładek, zabezpieczających nadgarstki przed obciążeniami w czasie pracy przy komputerze, z 17,5 proc. w 2006 roku do 25,2 proc. w 2013.

Krzesło
Istotnym elementem stanowiska komputerowego jest krzesło, na którym pracownik spędza większość czasu pracy. Aby było ono ergonomiczne, powinno spełniać następujące warunki –możliwość regulacji siedziska, oparcia oraz podłokietników; być obrotowe, na pięciu kółkach. Pod biurkiem powinna być możliwość ustawienia podnóżka. Wśród badanej grupy 82 proc. (30408) respondentów ma krzesła z możliwością regulacji siedziska, jedynie 18 proc. (6577) badanych takich nie posiada.

Rodzaj pracodawcy różnicuje dostęp pracowników do krzeseł z możliwością regulacji siedziska. Poniższa tabela pokazuje, że w najlepszej sytuacji znajdują się pracownicy firm o zagranicznym kapitale, tam prawidłowe krzesło ma 90 proc. badanych z tej grupy. W najgorszej sytuacji są osoby tworzące jednoosobowe firmy, a więc samozatrudniające się. Wśród nich nieprawidłowego siedzenia używa aż 33 proc. respondentów.

Badając ergonomiczność krzesła znajdującego się przy stanowisku komputerowym, musimy wziąć pod uwagę jeszcze jedną cechę – możliwość regulacji oparcia krzesła. Jak wskazują odpowiedzi respondentów, ponad połowa badanych (52 proc., 19296) w swoim miejscu pracy ma krzesło z możliwością takiej regulacji. 22 proc. (8144) badanych przyznało, że regulacja siedziska w ich krześle nie jest możliwa. Wśród ¼ badanych istniała możliwość regulacji tylko jednej płaszczyzny – wysokości (12 proc., 4318) lub odchylenia (14 proc., 5227).

W badanej grupie większość respondentów (61 proc., 22626) nie posiada podnóżka ani możliwości jego umieszczenia. Jedynie 21 proc. (7752) wszystkich badanych korzysta z podnóżka w razie potrzeby. Niespełna 20 proc. (18 proc., 6607) nie posiada podnóżka, więc jego rolę zastępują przypadkowe przedmioty znajdujące się w pokoju.

Szczegółowe analizy wykazały, że w czasie badań wzrasta grupa osób, które w razie potrzeby mają możliwość skorzystania z podnóżka. Grupa ta wzrosła z 19 proc. w 2006 roku do 32 proc. w roku 2013 (różnica 13 punktów procentowych).

Ostatnią cechą uwzględnioną w badaniu ergonomiczności stanowiska komputerowego było prawidłowe ułożenie przedramion na podłokietnikach. Jak wskazują wyniki Ergotestu, tylko 16 proc. (5973) badanych w czasie pracy na komputerze ma prawidłowo umieszczone przedramiona na regulowanych podłokietnikach. Ponad połowa (51 proc., 18656) respondentów opiera przedramiona o blat lub podłokietniki, ale bez możliwości ich regulacji. W najgorszej sytuacji znajduje się aż 33 proc. (12356) badanych, którzy w czasie pracy przy komputerze mają zawieszone przedramiona w powietrzu.

13 14

15 16

Poniższa tabela pokazuje, że na przestrzeni siedmiu lat prowadzenia badań wzrosła grupa osób, które w czasie pisania opierają przedramiona o regulowane podłokietniki – z 14 proc. do 34 proc. (20 punktów procentowych).

Odczuwane bóle

Odczuwane bóle

Jak wiadomo, praca przy stanowisku komputerowym niespełniającym wymogów ergonomii może powodować różne bóle i dolegliwości, a w konsekwencji prowadzić do poważnych chorób organizmu. Wyniki pokazane w poniższej tabeli są bardzo niepokojące. Około 85 proc. respondentów odczuwało różnego rodzaju dolegliwości związane z oczami, były to bóle oczu, zaburzenia ostrości widzenia oraz suchość i pieczenie pod powiekami. W grupie tej około 46 proc. odczuwało te dolegliwości rzadko, natomiast 33 proc. – często.

17a 17b 17c

Bóle w okolicach pleców/karku
Kolejnymi bólami występującymi podczas pracy przy komputerze są bóle pleców bądź karku. Tylko 11 proc. (4116) badanych przyznało, że takich bólów nie odczuwa nigdy. 37 proc. badanych stwierdziło, że odczuwa takie bóle przynajmniej kilka razy w tygodniu (13904) lub kilka razy w miesiącu (13542). Niepokojące jest, że 15 proc. (5423) respondentów odczuwa takie bóle zawsze.

18

Szczegółowe analizy wykazały, że na przestrzeni siedmiu lat, w czasie których prowadzone były badania, respondenci odczuwali bóle karku lub pleców z różnym nasileniem. Zmniejszyły się grupy osób odczuwających takie bóle często (kilka razy w tygodniu) oraz zawsze po pracy z komputerem. Powiększeniu uległa natomiast grupa osób, których środowisko pracy nie oddziałuje negatywnie na organizm. Grupa wzrosła z 8,8 proc. badanych w 2006 roku do 19,3 proc. w 2013 roku. Świadczy to o poprawie warunków pracy respondentów. Kolejne rodzaje bólów, na które cierpią osoby pracujące przy komputerach, to bóle rąk. Można je podzielić na 4 kategorie:

Bóle w okolicach nadgarstków
Wśród osób, które wzięły udział w badaniu tylko 38 proc. (14140) nie odczuwało żadnych bólów w okolicach nadgarstków. Aż 40 proc. (14778) odczuwa takie bóle kilka razy w miesiącu. Niespełna 20 proc. (19 proc., 6814) cierpi na tę dolegliwość kilka razy w tygodniu. Stale takie bóle odczuwa 3 proc. (1253) respondentów.

Bóle ramion, łokci
Bóle ramion, choć z różną intensywnością, odczuwane są przez 54 proc. respondentów. W tym 14 proc. (5377) odczuwa takie bóle często, natomiast 37 proc. (13557) rzadko. 3 proc. (992) respondentów przyznało, że odczuwa takie bóle zawsze podczas pracy przy komputerze.

Drętwienie i mrowienie palców
Drętwienie i mrowienie palców odczuwane jest przez 47 proc. badanych. W tym 32 proc. (11806) odczuwa je rzadko, 13 proc. (4734) często, natomiast 2 proc. (901) zawsze. Takich dolegliwości nie odczuwa 53 proc. respondentów.

Drętwienie i mrowienie ramion
Mrowienie i drętwienie ramion to najrzadsze dolegliwościami kończyn górnych. Mimo tego, 41 proc. badanych je odczuwa. Wśród osób odczuwających te dolegliwości 30 proc. (11067) odczuwa je rzadko, 9 proc. (3434) często, 2 proc. (719) zawsze.

19a 19b

19c 19d

Poniższa tabela dokładnie pokazuje, że u badanych osób korzystających z regulowanych podłokietników bóle kończyn górnych występują rzadziej i z mniejszym natężeniem. Przykładowo, bóle ramion i łokci w przypadku respondentów, którzy podczas pracy opierają łokcie o regulowane podłokietniki nie występują u 58,7 proc. Natomiast u osób, których przedramiona podczas pracy są zawieszone w powietrzu takie bóle nie występują u 36 proc.

Wielu pracowników odczuwa także bóle kończyn dolnych. Można je podzielić na 3 kategorie – mrowienie stóp, drętwienie łydek i opuchliznę nóg.

Mrowienie w stopach
Mrowienie w stopach odczuwa 55 proc. respondentów biorących udział w badaniu. W tej grupie znajduje się 36 proc. (13151) odczuwających takie bóle rzadko, 16 proc. (5854) często oraz 3 proc. (1231) zawsze.

Drętwienie łydek
Drętwienie łydek odczuwa prawie połowa badanych. 2 proc. (849) respondentów odczuwa tę dolegliwość zawsze, kiedy pracuje przy komputerze. 32 proc. (11852) jednostek dolegliwości te odczuwa kilka razy w miesiącu.

Opuchlizna nóg
Problem opuchlizny kończyn dolnych dotyczy 43 proc. respondentów, którzy wzięli udział w badaniu. Podkreślić należy, że aż 5 proc. badanych cierpi na tę dolegliwość zawsze. W liczbach jest to aż 1729 osób. Tę dolegliwość kilka razy w miesiącu odczuwa 25 proc. (9291) badanych. 13 proc. (4924) cierpi na nią kilka razy w tygodniu.

20a 20b 20c

Kolejną dolegliwością, wynikającą z niestosowania wymogów ergonomii do stanowiska komputerowego, jest ucisk na uda wywołany przez krawędź krzesła. Jak wskazują badania, wielu respondentów odczuwa taki ucisk. Aż 16 proc. (5910) respondentów przyznaje, że odczuwa taki ból stale.

21

Higiena stanowiska

Kolejnym istotnym składnikiem ergonomiczności stanowiska komputerowego jest jego czystość. Jak wskazują wypowiedzi respondentów, w wielu miejscach pracy nie jest to przestrzegane. 40 proc. badanych (14664) przyznało, że ich komputer nie jest w ogóle czyszczony. 27 proc. (10017) stwierdziło, że komputery, na których pracują są czyszczone standardowymi środkami. Tylko co trzeci (33 proc., 12304) respondent ma czyszczony sprzęt komputerowy odpowiednimi środkami.

22

Poniższa tabela pokazuje, że na to, jak często i jakimi środkami czyszczony jest komputer ma wpływ miejsce pracy respondenta. Najgorzej sytuacja wygląda w samorządach (46,9 proc.), polskich firmach państwowych (45,4) i instytucjach państwowych (45,2 proc.), gdzie komputery nie są w ogóle czyszczone. Najlepiej zadbane sprzęty mają osoby samozatrudniające się. W tej grupie aż 71,1 proc. badanych czyści swoje komputery systematycznie – choć tylko 30,3 proc. specjalistycznymi środkami. Najczęściej specjalistyczne środki używane są w zachodnich firmach – czyli w przypadku 35,9 proc. respondentów.

Prawo pracy

Zgodnie z przepisami prawa, każdy pracownik ma możliwość skorzystania z pięciominutowej przerwy wliczonej w czas pracy. Wśród respondentów, którzy wzięli udział w badaniu, z takiej możliwości korzysta tylko 59 proc. (21854). Co trzeci respondent (34 proc., 12722) korzysta z przerwy, kiedy czas i obowiązki na to im pozwalają. Tylko 7 proc. (2409) nie korzysta z tego prawa.

Zgodnie z przepisami prawa pracy, w przypadku, kiedy pracownik w czasie pracy przy komputerze musi korzystać z okularów korygujących wzrok, pracodawca powinien partycypować w kosztach ich zakupu. Jednak przepis ten nie zawsze jest przestrzegany. Jak wskazują wypowiedzi respondentów, jedynie w przypadku 26 proc. (9409) osób pracodawca partycypował w kosztach. 34 proc. (12733) badanych w całości płaciło za okulary.

23 24 25

Wyniki testu ergonomicznego

Wyniki testu ergonomicznego pokazują, że sytuacja ergonomii stanowisk komputerowych nie jest najlepsza. Jedynie 664 osób pracuje na stanowiskach, które spełniają wymogi ergonomii. Jest to tylko 2 proc. respondentów, którzy wzięli udział w badaniu. 52 proc. (19224) badanych pracuje przy stanowiskach komputerowych spełniających wymogi ergonomii tylko częściowo. W bardzo złych warunkach pracuje 46 proc. (17097) badanych. Ich stanowiska nie spełniają większości warunków „zdrowego miejsca pracy” i przepisów prawnych.

podsumowanie

Wyniki punktowe wszystkich respondentów pokazuje poniższy wykres.

wynik-punktowy

Szczegółowe analizy pokazują, że z roku na rok sytuacja ergonomiczności stanowisk komputerowych poprawia się. Liczba osób pracujących w optymalnych warunkach wzrosła z 1,3 proc. w roku 2006 do 6,5 proc. w roku 2013. Zmalała także grupa respondentów, którzy pracują przy stanowiskach komputerowych zagrażających ich zdrowiu – z 50,6 proc. w roku 2006 do 39,9 proc. w roku 2013 (różnica 10,7 punktów procentowych).

Wyniki badań pokazują, że ergonomiczność stanowiska komputerowego jest uzależniona od płci respondenta. W przypadku połowy (53 proc.) kobiet stanowisko nie spełnia większości wymogów ergonomii. W takich warunkach pracuje znacznie mniej mężczyzn (38 proc.).

Najwięcej osób pracujących przy stanowiskach niespełniających większości wymogów ergonomii pracuje w instytucjach państwowych (52,6 proc.), samorządach (52,9 proc.) lub polskich firmach prywatnych (51,6 proc.). Wśród badanych, których stanowiska komputerowe spełniały część warunków „zdrowego miejsca pracy”, najwięcej pracuje poprzez samozatrudnienie (59,4 proc.) oraz w zagranicznej firmie (58,9 proc.). Najwięcej stanowisk ergonomicznych mają pracownicy samorządowi (2,7 proc.) oraz polskich prywatnych firm (2,2 proc.).

Jak wskazują odpowiedzi respondentów, najwięcej stanowisk komputerowych spełniających wymogi ergonomii znajdują się w województwie dolnośląskim (3,7 proc.). Najgorsza sytuacja znajduje się w województwach lubelskim (52,9 proc.), kujawsko-pomorskim (52,1 proc.), zachodniopomorskim (52,4 proc.) i podkarpackim (51,5 proc.).

 

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Praca i Zdrowie 11/2013

W tym wydaniu m.in.:

- Zima na budowie
- Indykatory temperatury
- Zagrożenia czynnikami biologicznymi na stanowisku pracy pielęgniarki i położnej
- Eksploatacja suwnic
- Prawo pracownika do rehabilitacji leczniczej

Zobacz pełny spis treści