Problemy z podwykonawcami? Ciągle twierdzą, że czegoś nie wiedzieli? Sprawdź nasze rozwiązanie!!!

Toggle Bar

Analiza bezpieczeństwa zadania

Typography

Historia stara jak świat, ale chyba warto ją jeszcze raz opowiedzieć. Tematem niniejszego artykułu jest analiza bezpieczeństwa zadania (ABZ), czyli analiza i bezpieczne wykonywanie prac/zadań niebezpiecznych.
W roku 1974 Frank E. Bird opublikował „Management Guide to Loss Control” – Przewodnik zarządzania stratami, a w 1986 roku jego syn Frank E. Jr i Germain George L. opublikowali książkę „Practical Loss Control Leadership” - Praktyczne przywództwo w kontroli strat.

Jerzy Karczewski, Krystyna Karczewska

W obu książkach szczególna uwaga została zwrócona na bezpieczne wykonywanie zadań (ang. task) przez pracownika. Używanie pojęcia „zadanie” (task) zostało uzasadnione następująco: „wielu ludzi używa pojęć praca (job) i zadanie (task) zamiennie. Dla naszych celów pojęcie „zadanie” jest preferowane i będzie używane konsekwentnie ze względu na prostotę. Chodzi również o unikanie zamieszania, kiedy ludzie myślą o zawodzie używając pojęcia praca” 1).
Podana została definicja zadania: Fragment pracy, który wymaga zbioru konkretnych i specyficznych działań do jej wykonania.

Reasumując, bezpieczne wykonanie danego zadania wymaga ustalenia i stosowania konkretnych działań (środków ochrony), specyficznych dla tego zadania. Należy zwrócić uwagę na dwa wyróżnione aspekty – działania mają być konkretne, czyli stwierdzenia typu „zgodnie z obowiązującymi przepisami”, „niezbędne środki ochrony” i podobne nie są wystarczające. Są również specyficzne dla danego zadania, gdyż mają związek z zagrożeniami występującymi przy jego realizacji i pozwalają na ograniczenie ryzyka do poziomu akceptowanego.

Warto dodać, że ABZ (analiza bezpieczeństwa zadania) to nie tylko wykonanie i udokumentowanie samej analizy, ale również zapoznanie wszystkich wykonawców z bezpiecznym wykonaniem danego zadania oraz nadzór gwarantujący, że wszystkie przewidziane środki ochrony będą prawidłowo stosowane.

Przygotowanie pracowników do wykonywania prac niebezpiecznych

Prace niebezpieczne kojarzą się nam z poważnymi zagrożeniami życia i zdrowia. Nic dziwnego, że znajdują one swoje miejsce w systemach prawnych, ale również, a może należałoby powiedzieć przede wszystkim, w dobrych praktykach. Dobre praktyki mają tę przewagę nad rozwiązaniami prawnymi, że są:
- niezależne od kraju,
- zostały sprawdzone w wiodących organizacjach,
- każdy może je stosować niezależnie od tego, czy posiada wdrożony system zarządzania bhp 2) czy nie, czy jest on certyfikowany czy nie.

Zastanawiając się nad problemem budowania świadomości bhp i kształtowania bezpiecznych nawyków wyróżniliśmy kil-ka działań, które na pewno temu właśnie służą. Opisaliśmy je w tabeli.

tabela

Łatwo zauważyć, iż nie wszystkie wymienione działania wynikają z obowiązującego prawa, chociaż Polska ma jeden z bardziej rozbudowanych systemów prawa pracy. Równie łatwo można stwierdzić, że nie wszystkie wynikają z norm opisujących wymagania dla systemu zarządzania bhp. Na przykład najbardziej popularne w Polsce normy OHSAS oraz PN-N-18001 nie wymagają analizy ryzyka w ostatniej minucie (LMRA), nie wymagają audytów behawioralnych, nie wymagają również analizy bezpieczeństwa zadania (ABZ).
Wydaje się, że największym brakiem jest niestosowanie analizy bezpieczeństwa zadania dla zadań niebezpiecznych. Dla części z nich wymagane są polecenia pisemne (PP), ale nawet wtedy jakże często środki ochrony opisane są „zgodnie z przepisami bhp”, „wszystkie niezbędne”, itp. Jakże dalekie jest to od idei sprzed wielu lat, aby niezbędne środki ochrony były konkretnie opisywane i omawiane z pracownikami. Powinny być również specyficzne dla danego zadania, gdyż od razu przypomina nam się polecenie pisemne, w którym umieszczona była tabelka, aby zaznaczyć potrzebne środki ochrony.
Podczas jednego z audytów zorientowaliśmy się, że jeden z kierowników zaznacza wszystkie rubryki w tabelce. Zapytany, „dlaczego to robi”, odpowiedział: „a wie Pan to tak na wszelki wypadek”. Część z nich nie miała oczywiście żadnego związku z wykonywaną pracą i tylko zakłócała proces precyzyjnego wyboru właściwych środków ochrony indywidualnej.

Historia stara jak świat, ale chyba warto ją jeszcze raz opowiedzieć. Tematem niniejszego artykułu jest analiza bezpieczeństwa zadania (ABZ), czyli analiza i bezpieczne wykonywanie prac/zadań niebezpiecznych.
W roku 1974 Frank E. Bird opublikował „Management Guide to Loss Control” – Przewodnik zarządzania stratami, a w 1986 roku jego syn Frank E. Jr i Germain George L. opublikowali książkę „Practical Loss Control Leadership” - Praktyczne przywództwo w kontroli strat.

Jerzy Karczewski, Krystyna Karczewska

W obu książkach szczególna uwaga została zwrócona na bezpieczne wykonywanie zadań (ang. task) przez pracownika. Używanie pojęcia „zadanie” (task) zostało uzasadnione następująco: „wielu ludzi używa pojęć praca (job) i zadanie (task) zamiennie. Dla naszych celów pojęcie „zadanie” jest preferowane i będzie używane konsekwentnie ze względu na prostotę. Chodzi również o unikanie zamieszania, kiedy ludzie myślą o zawodzie używając pojęcia praca” 1).
Podana została definicja zadania: Fragment pracy, który wymaga zbioru konkretnych i specyficznych działań do jej wykonania.

Reasumując, bezpieczne wykonanie danego zadania wymaga ustalenia i stosowania konkretnych działań (środków ochrony), specyficznych dla tego zadania. Należy zwrócić uwagę na dwa wyróżnione aspekty – działania mają być konkretne, czyli stwierdzenia typu „zgodnie z obowiązującymi przepisami”, „niezbędne środki ochrony” i podobne nie są wystarczające. Są również specyficzne dla danego zadania, gdyż mają związek z zagrożeniami występującymi przy jego realizacji i pozwalają na ograniczenie ryzyka do poziomu akceptowanego.

Warto dodać, że ABZ (analiza bezpieczeństwa zadania) to nie tylko wykonanie i udokumentowanie samej analizy, ale również zapoznanie wszystkich wykonawców z bezpiecznym wykonaniem danego zadania oraz nadzór gwarantujący, że wszystkie przewidziane środki ochrony będą prawidłowo stosowane.

Przygotowanie pracowników do wykonywania prac niebezpiecznych

Prace niebezpieczne kojarzą się nam z poważnymi zagrożeniami życia i zdrowia. Nic dziwnego, że znajdują one swoje miejsce w systemach prawnych, ale również, a może należałoby powiedzieć przede wszystkim, w dobrych praktykach. Dobre praktyki mają tę przewagę nad rozwiązaniami prawnymi, że są:
- niezależne od kraju,
- zostały sprawdzone w wiodących organizacjach,
- każdy może je stosować niezależnie od tego, czy posiada wdrożony system zarządzania bhp 2) czy nie, czy jest on certyfikowany czy nie.

Zastanawiając się nad problemem budowania świadomości bhp i kształtowania bezpiecznych nawyków wyróżniliśmy kil-ka działań, które na pewno temu właśnie służą. Opisaliśmy je w tabeli.

tabela

Łatwo zauważyć, iż nie wszystkie wymienione działania wynikają z obowiązującego prawa, chociaż Polska ma jeden z bardziej rozbudowanych systemów prawa pracy. Równie łatwo można stwierdzić, że nie wszystkie wynikają z norm opisujących wymagania dla systemu zarządzania bhp. Na przykład najbardziej popularne w Polsce normy OHSAS oraz PN-N-18001 nie wymagają analizy ryzyka w ostatniej minucie (LMRA), nie wymagają audytów behawioralnych, nie wymagają również analizy bezpieczeństwa zadania (ABZ).
Wydaje się, że największym brakiem jest niestosowanie analizy bezpieczeństwa zadania dla zadań niebezpiecznych. Dla części z nich wymagane są polecenia pisemne (PP), ale nawet wtedy jakże często środki ochrony opisane są „zgodnie z przepisami bhp”, „wszystkie niezbędne”, itp. Jakże dalekie jest to od idei sprzed wielu lat, aby niezbędne środki ochrony były konkretnie opisywane i omawiane z pracownikami. Powinny być również specyficzne dla danego zadania, gdyż od razu przypomina nam się polecenie pisemne, w którym umieszczona była tabelka, aby zaznaczyć potrzebne środki ochrony.
Podczas jednego z audytów zorientowaliśmy się, że jeden z kierowników zaznacza wszystkie rubryki w tabelce. Zapytany, „dlaczego to robi”, odpowiedział: „a wie Pan to tak na wszelki wypadek”. Część z nich nie miała oczywiście żadnego związku z wykonywaną pracą i tylko zakłócała proces precyzyjnego wyboru właściwych środków ochrony indywidualnej.

Identyfikacja zagrożeń

Identyfikacja zagrożeń

ABZ (analiza bezpieczeństwa zadania) polega na podzieleniu zadania na kolejne kroki, ze względu na zagrożenia występujące w danym etapie. Jest to o tyle uzasadnione, że przechodząc do realizacji następnego kroku kierujący pracownikami powinien omówić zagrożenia występujące w danym kroku, a nie polegać na tym, że były już one prezentowane w trakcie szkoleń, ujęte są w ocenie ryzyka zawodowego, czy też omówione były kilka dni temu. Pamięć ludzka jest zawodna – to jedno. Informacja o zagrożeniach (podana na szkoleniach, w ocenie ryzyka) – ma drugą zasadniczą wadę, odnosi się ona do „średniego” ryzyka dla danego stanowiska czy zawodu, ale może nie mieć nic wspólnego z dzisiaj wykonywaną pracą czy zadaniem. Ten fakt jeszcze bardziej utwierdza nas w przekonaniu, że środki ochrony muszą być konkretne i specyficzne dla danego zadania, a czasami nawet dla konkretnego kroku danego zadania. Wystarczy wyobrazić sobie, że poszczególne kroki zadania różnią się poziomem natężenia hałasu, gabarytami i wagą transportowanych ciężarów, oświetleniem, itd. Oznacza to, że zapewnienie dopuszczalnego poziomu ryzyka wymaga stosowania innych środków ochrony w poszczególnych krokach.

Informacja o zagrożeniach (podana na szkoleniach, w ocenie ryzyka) – ma zasadniczą wadę,: odnosi się do „średniego” ryzyka dla danego stanowiska czy zawodu, ale może nie mieć nic wspólnego z dzisiaj wykonywaną pracą czy zadaniem.

Zajmijmy się krótko problemem identyfikacji zagrożeń. Jest to kwestia kluczowa dla ustalenia bezpiecznego sposobu wykonania zadania. Zagrożenia niezidentyfikowane lub po-minięte, nie będą analizowane. Trudno jest wówczas rzetelnie ustalić, czy dany zestaw środków ochrony jest na pewno wystarczający.

wykres

Identyfikacja zagrożeń i ocena ryzyka 4D

Od paru lat do identyfikacji zagrożeń lansujemy podejście 4D 3).Przedstawiony rysunek ilustruje następującą filozofię identyfikacji zagrożeń – dzielimy zagrożenia na cztery kategorie (wymiary) i na odpowiadające im ryzyka:
- występujące na stanowisku pracy (ryzyko zawodowe),
- występujące w miejscach przebywania (ryzyko miejscowe),
- występujące przy wykonywaniu danego zadania (ryzyko zadania),
- zewnętrzne (ryzyka zewnętrzne).

Przy takim podejściu ryzyko zawodowe jest najbardziej ogólne, gdyż nie uwzględnia konkretnego miejsca lub konkretnej pracy.
Ryzyka miejscowe i zadaniowe odnoszą się z kolei do konkretnych miejsc i konkretnych zadań, bardzo często niezależnych od zawodu i stanowiska, na którym dana osoba formalnie pracuje. W związku z tym pozwalają na dużo precyzyjniejsze oszacowanie poziomu ryzyka, a co za tym idzie, na dobór środków ochrony zapewniających dopuszczalny poziom ryzyka w danym miejscu lub przy wykonywaniu danego zadania.
Ryzyka zewnętrzne są uzupełnieniem katalogu zagrożeń o te, które nie są bezpośrednio związane z wykonywaną pracą, a stwarzają również zagrożenie dla pracownika, w tym najpoważniejsze zagrożenia związane m.in. z wybuchami, po-żarami czy uwolnieniem niebezpiecznych substancji. Bardzo często ryzyka zewnętrzne – z punktu widzenia informacji dla narażonych pracowników – mogą być traktowane, jako ryzyka miejscowe lub zadaniowe. Możliwość poważnej awarii związana jest z danym miejscem, np. w pobliżu magazynu substancji niebezpiecznych, przy pracy w akumulatorni, w pobliżu instalacji z amoniakiem lub z wykonywanym zadaniem – np. wymiana zaworu na instalacji gazowej.

Zanim przejdziemy do praktycznego wykorzystania ABZ zwróćmy uwagę na dwie sprawy:
1) wykorzystanie ABZ w codziennej praktyce,
2) uwzględnienie ABZ w wymaganiach norm dla systemu zarządzania bhp.

Ad 1) Każde zadanie niebezpieczne to dodatkowe ryzyko dla pracownika. Jest ono przede wszystkim spowodowane tym, iż nie mamy żadnej pewności, że pracownik w danym momencie pamięta o wszystkich koniecznych środkach ochrony. Powody mogą być różne:
- szkolenie było dawno temu,
- na szkoleniu dane zagrożenie nie było omawiane,
- ocena ryzyka była wykonana dawno temu i pracownik nie pamięta nawet, że został z nią zapoznany,
- wprowadzone ostatnio zmiany nie zostały jeszcze uwzględnione w instrukcjach, ocenie ryzyka, w programach szkoleniowych, itd.
- zagrożenie było omawiane, ale sytuacja jest nietypowa i wymagane są inne rozwiązania niż te zawarte w instrukcjach czy ocenie ryzyka,
- zadanie jest wykonywane przez pracowników po raz pierwszy.

Powodów może być jeszcze o wiele więcej i praktycznie nie ma systemu skutecznie eliminującego wyżej wymienione sytuacje i inne np. związane z brakiem motywacji do wykonywania pracy w sposób bezpieczny czy brakiem kultury bezpieczeństwa, co praktycznie oznacza przyzwolenie kierownictwa na wykonywanie prac w sposób niebezpieczny, niezgodnie z opracowanymi instrukcjami i oceną ryzyka.

Na świecie, od kilkudziesięciu lat jest znane i stosowane rozwiązanie tego problemu i jest nim analiza bezpieczeństwa zadania (ABZ). Wszystko jedno, czy analiza poprzedza bezpośrednio niebezpieczne zadania, czy była wykonana wcześniej, jest ona opisana, a bezpieczny sposób wykonania niebezpiecznego zadania należy koniecznie omówić z pracownikami. Tylko w ten sposób możemy ograniczyć ryzyka, że pracownicy wykonujący zadania niebezpieczne, a również osoby kierują-ce – nie znają, zapomnieli, pamiętają niezbyt dokładnie, jakie środki ochrony należy bezwzględnie zastosować wykonując dane zadanie i w danym miejscu.

Ad 2) Wydawać by się mogło, że tak ważny element systemu bezpieczeństwa pracy, jakim jest ABZ musi pojawić się w każdej normie opisującej wymagania dla systemu zarządzania bhp. Popatrzmy na cztery najpopularniejsze podejścia:
- 1978 – Amerykański system oceny poziomu systemu zarządzania bhp ISRS:1996 (am. International Safety Rating System – międzynarodowy system oceny bezpieczeństwa pracy). ABZ jest ujęta w systemie i jest jednym z 20 obszarów podlegających ocenie.
- 1995 – Holenderska norma SCC. ABZ początkowo jest opcją do wyboru, w późniejszych wersjach staje się wymaganiem.
- 1999 – Norma OHSAS-18001:2007. ABZ nie jest wymagana.
- 1999 – Polska norma PN-N-18001:2004. ABZ nie jest wymagana.

Trudno to zrozumieć, ale ta dobra praktyka w normach (poza SCC) z biegiem czasu – zamiast być coraz bardziej doceniana – została pominięta. Pomimo tego, że w wielu organizacjach jest stosowana, np. bardzo często w Skandynawii, w dużych koncernach francuskich. Podczas przeprowadzania audytów w Skandynawii rozmawiamy z polskimi pracownikami na temat organizacji pracy, gdzie analiza bezpieczeństwa pracy i jej dokładne omówienie przed rozpoczęciem pracy jest „prawie” standardem. Często pytamy przewrotnie pracowników, czy nie szkoda czasu na omawianie każdej pracy, każdego zadania przed jej wykonaniem. Bardzo wielu rozmówców odpowiada: oczywiście, że nie szkoda. Znając dokładnie zagrożenia i środki pracujemy bezpiecznej, ale również wydajniej, co dla klienta jest równie ważne.

I jeszcze jedna dygresja na koniec tej części: Wydaje się również, że ABZ powinna być ujęta w przepisach bhp. W zdecydowanej większości krajów – łącznie z Polską – do dzisiaj tak nie jest.

Jerzy Karczewski, Krystyna Karczewska

1)  W języku polskim mamy podobny problem.
2)  Własny, korporacyjny, zgodny z normą lub jakikolwiek inny.
3) 4D – czterowymiarowe (ang. 4dimentional).

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Przyjaciel Przy Pracy 10/2013

W tym wydaniu m.in.:

- Sagi o technikach ciąg dalszy
- Doświadczenia przy aplikowaniu Dokumentu Zabezpieczenia Przed Wybuchem w przemyśle
- Typowe błędy w ocenie ryzyka zawodowego (cz. 2)
- Bhp przy urządzeniach i instalacjach elektroenergetycznych
- Skutki palenia papierosów w miejscu pracy

Zobacz pełny spis treści