Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Działania na wypadek wycieku substancji niebezpiecznej

Typography

Nawet w najlepiej zabezpieczonym zakładzie czy miejscu pracy mogą zdarzyć się wycieki niebezpiecznych substancji. Nie musi to być ogromna ilość. Mówi się powszechnie, że jedna kropla oleju może zanieczyścić do 1000 litrów wody.

Anna Sternik

Co oznacza, że nawet niewielkie, niewinne z pozoru, skapnięcie kilku kropli smaru z maszyny, może być poważnym zagrożeniem. Dla pracowników, dla zakładu, dla środowiska.

Prawo Ochrony Środowiska jasno mówi: „Każdy, kto prowadzi zakład stwarzający zagrożenie wystąpienia awarii przemysłowej w skutek złej gospodarki substancjami niebezpiecznymi, jest zobowiązany do zapewnienia, aby zakład ten był zaprojektowany, wykonany, prowadzony i likwidowany w sposób zapobiegający owym awariom i ograniczający ich skutki dla ludzi i środowiska.” (Ustawa z dnia 13.04.2001r.)
Rozwiązaniem są sorbenty. Dzięki nim możemy uniknąć niepotrzebnych a wysokich kosztów sprzątania, napraw i usuwania zanieczyszczeń. Nie mówiąc już o bezpieczeństwie pracy.

Podział
Najczęściej stosowanym podziałem materiałów absorbujących jest dziedzina zastosowania. Są dostępne w wersjach:
• do oleju,
• uniwersalne
• specjalne.

Podstawowym kryterium wyboru powinien być rodzaj cieczy, która ma być zebrana.

Sorbenty olejowe
wchłaniają ciecze na bazie węglowodorów (np. oleje, benzynę, olej napędowy, rozpuszczalniki, naftę), a odpychają wodę. Olej pływający na wodzie zostaje wchłonięty bez choćby jednej kropelki wody.

Sorbenty uniwersalne
Służą do szybkiego wchłaniania olejów, cieczy chłodząco – smarujących, smarów, rozpuszczalników, środków przeciw zamarzaniu, jak również nieagresywnych kwasów i ługów.

Sorbenty specjalne
Powinny być stosowane do agresywnych kwasów i ługów oraz nieznanych cieczy. Najczęściej są dostępne w żółtym ostrzegawczym kolorze, co podnosi bezpieczeństwo i ostrzega wszystkich zainteresowanych przed potencjalnym zagrożeniem przez wchłonięte chemikalia.

Kolejnym kryterium wyboru powinien być format. Pamiętajmy, forma sorbentu powinna odpowiadać wyciekowi.
Tu asortyment jest bardzo szeroki. Do wyboru mamy:
•    Maty w podajnikach lub materiał w rolkach
•    Poduszki i węże absorbujące
•    Zapory przeciwolejowe dla ochrony wód
•    Granulaty i pochłaniacze oleju
•    Zestawy ratunkowe
•    Bariery odcinające, pokrywy wlotów kanałów i wanny do wycieków

Maty absorbujące
Maty lub fragmenty oderwane z rolki możemy kłaść wprost na rozlaną ciecz. Proces wchłaniania można obserwować bezpośrednio. Ciecz zostaje wchłonięta szybko i bez problemu. Maty również po nasyceniu pływają po powierzchni wody i można je łatwo zebrać.
Maty absorbujące doskonale nadają się do codziennych potrzeb w laboratoriach, w warsztatach, do prac naprawczych. To wygodne i ekonomiczne rozwiązanie do niewielkich wycieków.

Rolki
Rolki absorbujące dostępne są w różnych szerokościach i grubościach materiału, w zależności od potrzeby zastosowania. Sorbenty w rolkach można stosować np. przy stanowiskach roboczych, ciągach komunikacyjnych, do przykrywania dużych powierzchni, przy narażonych na wyciekach maszynach lub pod nimi. Jeśli rolki są perforowane - łatwo oderwać wymaganą długość. Na rynku  dostępne są również stojaki i uchwyty ścienne, które można umieścić bezpośrednio w miejscu pracy.

Włókniny w podajnikach
Włókniny chłonne w podajnikach mogą mieć różnorodne zastosowania jako rolki, maty, węże i ścierki do wycierania. Niezabierający miejsca pojemnik doskonale nadaje się do mobilnych zastosowań, np. na stołach laboratoryjnych, czy warsztatowych. Perforacja wzdłuż i w poprzek pozwala oderwać odpowiednią ilość materiału.

Poduszki pochłaniające
Przy pomocy poduszek możemy skutecznie zebrać większą ilość cieczy. Poduszki mogą być też używane do zatykania nieszczelności.
Poduszki wchłaniające, dzięki elastycznej formie są idealnym rozwiązaniem do miejsc trudnodostępnych. Odznaczają się dużą chłonnością przy małym zapotrzebowaniu miejsca. Doskonale nadają się do podkładania przy naprawach i czynnościach obsługowych. Często są  dostępne również wanienki do takich poduszek. Płyny mogą być w ten sposób pewnie i czysto wychwycone, bez ryzyka pryskania. Nawet, jeśli poduszka nie może już wchłonąć więcej cieczy, podłoże pozostaje czyste i suche.

Węże chłonne
Wężami możemy ograniczyć powstały wyciek, co zapobiega dalszemu rozlewaniu się cieczy.
Węże  służą do otamowania wycieków w miejscach trudno dostępnych. W zastosowaniu ciągłym: do zbierania cieczy wyciekających z maszyn, beczek, zbiorników itp. W przypadku awarii: do ograniczenia wycieku, aby uniemożliwić rozlanie się cieczy na większej powierzchni. Dzięki rozciągalnej powłoce są łatwe do formowania. 

Nakładki na beczkę
Nakładki na beczkę z włókniny służą do zbierania wszelkich nieagresywnych cieczy, np. oleju wody, płynów chłodzących i smarów. W nakładce na beczkę jest wycięty otwór do założenia pompy beczkowej. Wieko beczki i podłoga pozostają czyste, co pozwala uniknąć wysokich kosztów czyszczenia oraz wypadków i ich następstw.

Zestawy ratunkowe
Bardzo dobrym rozwiązaniem są zestawy ratunkowe. Wyposażone w kombinacje mat, poduszek, węży i środków ochrony indywidualnej, są tak zaprojektowane, aby mogły być umieszczone w miejscach, w których występuje ryzyko większych lub mniejszych zanieczyszczeń chemicznych.
Na rynku dostępne są przeróżne warianty, np.
•    W skrzynkach, beczkach czy wózkach transportowych, które można szybko przewieźć w miejsce wypadku.
•    Zestawy dla ciężarówek, do wożenia z transportem materiałów niebezpiecznych
•    W pojemnikach na kółkach  - do użytku mobilnego i do ustawienia na otwartej przestrzeni
•    Szafy bezpieczeństwa z bogatym wyposażeniem

Granulaty
Jest to najpopularniejszy rodzaj sorbentów. Grubo i drobnoziarniste, do stosowania w wodzie, na drogach, na powierzchni gruntu, dla rzemiosła i przemysłu, na zewnątrz i wewnątrz budynków. Wybór jest ogromny, ale podobnie jak w przypadku innych formatów – wybieramy taki, który odpowiada wyciekowi.

Zapory przeciwolejowe – ograniczają zasięg rozlanego na wodzie oleju. W ten sposób zapobiegamy dalszemu rozprzestrzenianiu się oleju i zanieczyszczeniu wód.

Pochłaniacze oleju – pozwalają zebrać rozlany na wodzie olej. Możemy stosować je zarówno na akwenach, jak i w trudno dostępnych zbiornikach wody, jak kanały, szyby.

Kurtyny przeciwolejowe – pozwalają usunąć cienką warstwę oleju z wody.

Bariery wlotów kanału, maty uszczelniające do studzienek – zapobiegają niepożądanemu przedostaniu się groźnych substancji do gleby lub kanalizacji

Jak widać możliwości jest bardzo wiele. Aby nie popełnić błędu przy wyborze, pamiętajmy: po pierwsze wybieramy sorbent, który odpowiada rozlanej substancji. Po drugie, w zależności od miejsca, czy powierzchni, z której musimy zebrać wyciek – wybieramy odpowiednią formę. Np. jeśli ciecz gromadzi się w zagłębieniach wyboistego bądź nierównego podłoża, lepiej jest zastosować granulat, a nie włókniny chłonne. Sorbent w rolkach będzie lepszy od mat, kiedy zużywa się sorbenty w dużej ilości i regularnie oraz kiedy muszą być wyłożone duże powierzchnie przy kapiących maszynach. Najlepiej jednak zawsze konsultować się ze specjalistami.
Primum non nocere (z łac. „Po pierwsze nie szkodzić”)
Przypisywana Hipokratesowi, jedna z naczelnych zasad etycznych w medycynie, powinna mieć zastosowanie również w zakładach pracy. Aktywna ochrona środowiska jest najwyższym priorytetem szczególnie przy posługiwaniu się i składowaniu materiałów niebezpiecznych. To Państwo, jako odpowiedzialni za bezpieczeństwo decydują, czy używać produktów, które skutecznie zapobiegną kontaktowi tych substancji ze środowiskiem, a jednocześnie ochronią aktywa firmy i jej pracowników.
Gdy jednak dojdzie do wycieku …
Przed wypadkiem
Samo posiadanie sorbentów to jednak nie wszystko. Dobrze jest mieć przygotowany plan awaryjny. Pozwoli nam to uniknąć chaosu, urazów, czy potencjalnych szkód w zakładzie i / lub środowisku.
Etapy przygotowania dobrego planu akcji ratunkowej:
1.    Przeprowadzamy inwentaryzację wszystkich cieczy składowanych i wykorzystywanych w danym zakładzie. Dotyczy to zarówno samych substancji, jak i ich opakowań (rodzajów, rozmiarów)
2.    Ustalamy maksymalną ilość cieczy, jaka może się rozlać przy wycieku
3.    Określamy miejsca, w których istnieje największe prawdopodobieństwo (ryzyko) wycieku oraz potencjalne źródła zanieczyszczenia kanalizacji i wód
4.    Montujemy tablice informacyjne o rodzaju składowanych lub wykorzystywanych cieczy
5.    Określamy drogi dostępu do miejsc potencjalnych wypadków
6.    Planujemy i testujemy możliwe działania zaradcze. Spisujemy te najlepsze i opracowujemy listy kontrolne na wypadek awarii, które zagwarantują szybką, ale i skuteczną akcję.
7.    Przygotowujemy odpowiednie dla danej substancji, zestawy ratunkowe, osobiste wyposażenie ochronne, pokrywy wlotów kanałów, beczki ratunkowe i inne środki pomocnicze. Dokumentujemy miejsce ich przechowywania.
8.    W regularnych odstępach czasu kontrolujemy ich stan, ilość
9.    Regularnie sprawdzamy przygotowany plan ratunkowy, aby na bieżąco uwzględniać ewentualne zmiany
No, ale wypadki się zdarzają….
Gdy nastąpi awaria
1.    Szacujemy powstałe zagrożenie i ewakuujemy pracowników. Oceniamy wyciek i identyfikujemy rozlaną ciecz i jeśli to możliwe, jej potencjalną ilość.
2.    Wybieramy odpowiednie osobiste wyposażenie ochronne, aby zagwarantować bezpieczeństwo podczas akcji.
3.    Ustalamy, w którym miejscu nastąpił wyciek. Otamowujemy go, aby zapobiec dalszemu rozlewaniu się cieczy. Wykorzystujemy do tego węże chłonne, zapory przeciwolejowe i / lub bariery uszczelniające.
4.    Zatrzymujemy wyciek u źródła. W przypadku, gdy uszkodzona jest beczka, staramy się odpowiednio ja ustawić lub tymczasowo uszczelnić.
5.    Oceniamy sytuację. Jeśli wyciek jest już pod kontrolą, określamy działania konieczne do usunięcia rozlanej cieczy.
6.    Zbieramy otamowaną wcześniej ciecz za pomocą mat i poduszek chłonnych. Zużyte włókniny należy usuwać zgodnie z przepisami prawa. Sposób ich usunięcia zależy od rodzaju wchłoniętej cieczy. Informacji nt. temat udzielają wszystkie certyfikowane zakłady usuwania odpadów. Do tymczasowego zbierania np. zaolejonych sorbentów można wykorzystywać pojemniki ASP.
7.    Odkażamy miejsce wypadku, personel biorący udział w akcji oraz wykorzystywany sprzęt.
8.    Dokumentujemy przeprowadzoną akcję w pełnym sprawozdaniu. Informujemy kierownictwo firmy.
9.    Uzupełniamy wykorzystane (zużyte) elementy zestawów ratunkowych i wymieniamy użyte osobiste wyposażenie ochronne, bariery itp.
10.    Próbujemy odkryć przyczynę awarii, co umożliwi nam wyeliminowanie podobnych zdarzeń w przyszłości
Uwaga, przedstawiony scenariusz akcji ratunkowej jest jedynie przykładem działań. Każdy zakład powinien mieć opracowany własny plan akcji ratunkowej, dostosowany do warunków na miejscu.
Wskazówki dotyczące przechowywania i utylizacji sorbentów  
Magazynowanie
Sorbenty powinny być przechowywane w suchych warunkach, z dala od ciągłego promieniowania UV. Temperatura, w której przechowywane są sorbenty nie ma znaczenia, ponieważ ich temperatura topnienia wynosi 170°C. Jeżeli ten warunek jest spełniony sorbenty mogą być przechowywane przez czas nieokreślony.
Bezpieczeństwo i utylizacja
Sorbenty nie stanowią zagrożenia same w sobie. Jednakże materiały chłonne przejmują właściwości cieczy, które absorbują. Tak więc zabrudzone olejem czy chemikaliami sorbenty muszą być usunięte zgodnie z przepisami. Płyn wchłaniany jest czynnikiem decydującym. W konsekwencji sorbent zanieczyszczony olejem musi być rozpatrywany zgodnie z przepisami dotyczącymi utylizacji zużytego oleju. Odpowiednie organy (Inspektoraty Ochrony Środowiska, Ministerstwo Środowiska) mogą dostarczyć dodatkowych informacji.