Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Zapewnienie bezpieczeństwa a wpływanie na zachowanie pracownika

Typography

Zgodnie z Kodeksem Pracy, jednym z podstawowych obowiązków pracodawcy jest zapewnienie pracownikom bezpiecznych warunków (patrz. art. 15 oraz art. 94 Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy; Dz.U.98.21.94 ze zm.).

Piotr Kowalski

Samo pojęcie Bezpieczeństwa, jako jedna z podstawowych potrzeb człowieka, jest definiowane w rozmaity sposób lecz można je określić jako:
    • stan psychiczny – przeciwny do stanu zagrożenia i lęku utraty szczególnie cennego dobra (życia, zdrowia, pracy, szacunku, uczuć, dóbr materialnych i dóbr niematerialnych), odnoszący się do „poczucia bezpieczeństwa” osoby, grupy
    • proces – zapewnienia poczucia bezpieczeństwa w tym możliwości przetrwania, egzystowania, realizacji, przeciwdziałania zagrożeniom i redukowania ryzyka.

Całość działań zmierzających do zapewnienia bezpiecznych warunków pracy powinno się więc sprowadzać do usuwania zagrożeń, zmniejszania ryzyka, eliminacji lęków, obaw, niepokoju i niepewności i to zarówno w kontekście stanu psychicznego każdego człowieka, jak również procesu.

Niniejszy artykuł jest wprowadzeniem do cyklu rozważań na temat wpływania na pracowników powodujące zmiany ich zachowania w kontekście poprawy poziomu bezpieczeństwa. Na początku należy jednak przedstawić i przeanalizować pewne fakty.

REKLAMA
{module EcoMS}

Fakt 1 - Wypadki powoduje człowiek

Różne publikacje oraz dane przedsiębiorstw i jednostek kontrolnych podają że od 5% do 15% wszystkich wypadków przy pracy jest powodowane problemami technicznymi (przyczyny techniczne).

wykres-kołowy

Analizując tylko sprawozdanie z działalności PIP w roku 2011 (pip.gov.pl, aktualnie najświeższe dostępne dane) można zestawić, na podstawie badania przez PIP okoliczności i przyczyn wypadków przenalizowanych (9367 wypadków), następujące informacje :

A. 11.2% - przyczyny techniczne wypadków, w tym:
Wady konstrukcyjne (83,1% ogółu przyczyn technicznych), w tym najważniejsze:
    • brak lub niewłaściwe urządzenia zabezpieczające (36,5% ogółu przyczyn technicznych)
    • brak lub niewłaściwe środki ochrony zbiorowej (12,2% ogółu przyczyn technicznych)
    • niewłaściwe wykonanie (9,8% w ramach przyczyn technicznych)
    • wady materiałowe (7,1% ogółu przyczyn technicznych)

B. 42% - przyczyny organizacyjne
1) Niewłaściwa ogólna organizacja pracy (72,5% ogółu przyczyn organizacyjnych), w tym najważniejsze:
    • brak nadzoru (13% ogółu przyczyn organizacyjnych)
    • brak instrukcji (11% ogółu przyczyn organizacyjnych)
    • tolerowanie (10% ogółu przyczyn organizacyjnych)
    • brak lub niewłaściwe szkolenie (9,2% ogółu przyczyn organizacyjnych)
2) Niewłaściwe organizacja stanowisk pracy (18% ogółu przyczyn organizacyjnych)
3) Niewłaściwa eksploatacja (9,5% ogółu przyczyn organizacyjnych)

C. 46,8% - przyczyny ludzkie
1) Nieprawidłowe zachowanie się pracownika (52,5% ogółu przyczyn ludzkich), w tym najważniejsze:
    • zaskoczenie (12,3% ogółu przyczyn ludzkich)
    • lekceważenie (10,7% ogółu przyczyn ludzkich)
    • brak koncentracji (10% ogółu przyczyn ludzkich)
2) Samowolne zachowanie się pracownika (20,2% ogółu przyczyn ludzkich)
3) Niewłaściwe posługiwanie się czynnikiem materialnym (15,2% ogółu przyczyn ludzkich)
4) Nieużywanie środków ochrony indywidualnej przez pracownika(6,5% ogółu przyczyn ludzkich)
5) Stan psychofizyczny pracownika (5,6% ogółu przyczyn ludzkich)

Tak więc bezpośrednie lub pośrednie działania ludzkie (nieprzestrzeganie zasad, samowolne zachowanie, tolerowanie odstępstw, brak nadzoru) to przyczyny, które powodują powstawanie wypadków.

Fakt 2 – Takie same przyczyny powodują różne rodzaje incydentów

rys1

Rys. 1 Rodzaje incydentów

Błędy, zakłócenia, awarie itd. związane z warunkami technicznymi, zasadami organizacyjnymi oraz zachowaniem człowieka mogą być przyczyną powstania incydentów od niebezpiecznego zachowania po wypadek śmiertelny. Najważniejsze jest jednak to, że ta sama przyczyna przy różnych warunkach może spowodować różne skutki, np.:

Zdarzenie

Rodzaj incydentu

strzalkapracownik biegnie po mokrej posadzce strzalkaniebezpieczne zachowanie
strzalkanieoznakowana mokra posadzka strzalkazagrożenie wypadkiem
strzalkapoślizgnięcia pracownika na mokrej posadzce bez upadku strzalkazdarzenie potencjalnie wypadkowe
strzalkaupadek pracownika – obtarcie ręki strzalkaużycie apteczki
strzalkaupadek pracownika – zwichnięcie nogi strzalkalekki wypadek
strzalkaupadek pracownika – złamanie nogi strzalkaciężki wypadek
strzalkaupadek pracownika – śmierć pracownika strzalkawypadek śmiertelny

Zależności takie zauważył już w roku 1931 H. Heinrich (3 poziomy incydentów), a obecnie różne organizacje zauważają, że istnieje więcej poziomów incydentów w zależnościach przyczynowych – na rysunku 1 przedstawiono siedem możliwych poziomów.

Fakt 3 – Nie można wpływać na zachowania nie widząc poprawy w innych obszarach

Kształtowanie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa musi pociągać za sobą działania zintegrowane w czterech obszarach:
    • poprawa warunków technicznych – nie można utrzymywać wysokiego poziomu bezpieczeństwa używając niesprawnych maszyn, urządzeń, narzędzi, infrastruktury itd.
    • zasady organizacyjne – zasady powinny być jasno określone na wszystkich poziomach organizacji, system zarządzania bhp jest mocnym wsparciem
    • zachowania człowieka – budowanie świadomości, zwiększanie zaangażowania, modyfikowanie zachowań i wpływanie na zachowania, budowanie kultury bezpieczeństwa
    • spełnienie wymagań prawnych – braki w identyfikacji, komunikacji, dostępności i spełniania wymagań prawnych mogą rodzić wiele problemów

Fakt 4 – Świadomość pracowników jest kluczem do bezpieczeństwa

Analizując podejście różnych organizacji do pojęcia bezpieczeństwa można stwierdzić 4 postawy:

 

Nie chcemy

Chcemy

Nie wiemy

strzalkaPatologia lub
błoga nieświadomość

• Nie jesteśmy świadomi co jest u nas źle
• Nie chcemy się dowiedzieć co jest u nas źle
• Nie chcemy nic poprawiać

strzalkaPrzeciwdziałanie

• Nie jesteśmy świadomi co jest u nas źle
• Chcemy się dowiedzieć co jest u nas źle
• Chcemy poprawiać

Wiemy

strzalkaIgnoranctwo lub czysta kalkulacja

• Jesteśmy świadomi co jest u nas źle
• Nie chcemy poprawiać

strzalkaAktywny rozwój

• Jesteśmy świadomi co jest u nas źle
• Chcemy poprawiać

Podstawą do podejmowania zmian w podejściu do bezpieczeństwa jest świadomość własnych problemów, lecz ich uświadomienie jest kluczem do wdrażania samych zmian.

  strzalkaPobierz artykuł w wersji pdf:
  okladka-05.2013

Spotyka się wiele organizacji, które:
    • są świadome swoich niedoskonałości i nie podejmują działań bo tak jest wygodnie
    • wdrożyły systemy zarządzania, ale nie są to narzędzia do doskonalenia organizacji
    • mają hasła w stylu „Safety first” a działaniami pokazują że nie jest to istotne.
Geneza podejścia wynika z wielu uwarunkowań: historycznych, własnościowych, profilu produkcji, jakości kadry zarządczej, zasobów personalnych, wieku personelu, zaistniałych wypadków, podejścia służby bhp, kultury organizacji, itd.

Słowo „behawioralny” jest obecnie odmieniane przez wszystkie przypadki. Poziom bezpieczeństwa w organizacji jest tak wysoki jak utrzymuje go pojedynczy pracownik, niezależnie gdzie w strukturze firmy się znajduje. Tak więc nowoczesne podejście do bezpieczeństwa to podejście do zachowań pojedynczego pracownika. Kluczowym jest więc budowanie świadomości, zmiana zachowań negatywnych, wzmacnianie postaw pozytywnych, motywowanie i tworzenie kultury bezpieczeństwa.

Piotr Kowalski

Dyrektor EcoMS Consulting Sp. z o.o.