Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Nie tylko badania profilaktyczne - zadania służby medycyny pracy w opiece profilaktycznej

Typography

W powszechnym przekonaniu, zadaniem lekarza medycyny pracy jest przeprowadzanie badań profilaktycznych – wstępnych, okresowych i kontrolnych, jednak zapominamy zwykle o pozostałych zadaniach jednostek służby medycyny pracy. Tymczasem zgodnie z ustawą o służbie medycyny pracy z 27 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 95, poz. 593, ostatnia modyfikacja ustawy z 12 grudnia 2008 r.),została ona utworzona w celu ochrony zdrowia pracowników przed wpływem niekorzystnych warunków środowiska pracy i sposobem jej wykonywania oraz sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej, w tym kontroli zdrowia nad nimi.

Jolanta Walusiak-Skorupa

Działania te przede wszystkim mają polegać na ograniczaniu szkodliwego wpływu pracy na zdrowie, w szczególności przez współdziałanie z pracodawcą w procesach rozpoznawania, oceny i redukcji:

  • czynników występujących w środowisku pracy oraz sposobów wykonywania pracy mogących mieć ujemny wpływ na zdrowie,
  • ryzyka zawodowego w środowisku pracy.

Obowiązkiem służby medycyny pracy jest również informowanie pracodawców i pracowników o możliwości wystąpienia niekorzystnych skutków zdrowotnych będących następstwem wykonywanej pracy oraz udzielanie pracodawcom i pracującym porad w zakresie organizacji pracy, ergonomii, fizjologii i psychologii pracy.

Kolejną grupą działań jest sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, które obejmuje:

a) wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy,
b) orzecznictwo lekarskie do celów przewidzianych w Kodeksie pracy i w przepisach wydanych na jego podstawie,
c) ocenę możliwości wykonywania pracy lub pobierania nauki, uwzględniającą stan zdrowia i zagrożenia występujące w miejscu pracy lub nauki,
d) prowadzenie działalności konsultacyjnej, diagnostycznej i orzeczniczej w zakresie patologii zawodowej,
e) prowadzenie czynnego poradnictwa w stosunku do chorych na choroby zawodowe lub inne choroby związane z wykonywaną pracą,
f) wykonywanie szczepień ochronnych, o których mowa w art. 17 ustawy z 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. Nr 126, poz. 1384 oraz z 2003 r. Nr 45, poz. 391),
g) monitorowanie stanu zdrowia osób pracujących zaliczanych do grup szczególnego ryzyka, a zwłaszcza osób wykonujących pracę w warunkach przekroczenia normatywów higienicznych, młodocianych, niepełnosprawnych oraz kobiet w wieku rozrodczym i ciężarnych,
h) wykonywanie badań umożliwiających wczesną diagnostykę chorób zawodowych i innych chorób związanych z wykonywaną pracą.

Do zadań służby medycyny pracy należy również:

  • prowadzenie ambulatoryjnej rehabilitacji leczniczej, uzasadnionej stwierdzoną patologią zawodową,
  • organizowanie i udzielanie pierwszej pomocy medycznej w nagłych zachorowaniach i wypadkach, które wystąpiły w miejscu pracy, służby lub pobierania nauki,
  • inicjowanie i realizowanie promocji zdrowia, a zwłaszcza profilaktycznych programów prozdrowotnych, wynikających z oceny stanu zdrowia pracujących,
  • inicjowanie działań pracodawców na rzecz ochrony zdrowia pracowników i udzielania pomocy w ich realizacji, a w szczególności w zakresie:  

    a) informowania pracowników o zasadach zmniejszania ryzyka zawodowego,
    b) wdrażania zasad profilaktyki zdrowotnej u pracowników należących do grup szczególnego ryzyka,
    c) tworzenia warunków do prowadzenia rehabilitacji zawodowej,
    d) wdrażania programów promocji zdrowia,
    e) organizowania pierwszej pomocy przedmedycznej,

  • prowadzenie analiz stanu zdrowia pracowników, a zwłaszcza występowania chorób zawodowych i ich przyczyn oraz przyczyn wypadków przy pracy,
  • gromadzenie, przechowywanie i przetwarzanie informacji o narażeniu zawodowym, ryzyku zawodowym i stanie zdrowia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną.

    W powszechnym przekonaniu, zadaniem lekarza medycyny pracy jest przeprowadzanie badań profilaktycznych – wstępnych, okresowych i kontrolnych, jednak zapominamy zwykle o pozostałych zadaniach jednostek służby medycyny pracy. Tymczasem zgodnie z ustawą o służbie medycyny pracy z 27 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 95, poz. 593, ostatnia modyfikacja ustawy z 12 grudnia 2008 r.),została ona utworzona w celu ochrony zdrowia pracowników przed wpływem niekorzystnych warunków środowiska pracy i sposobem jej wykonywania oraz sprawowania profilaktycznej opieki zdrowotnej, w tym kontroli zdrowia nad nimi.

    Jolanta Walusiak-Skorupa

    Działania te przede wszystkim mają polegać na ograniczaniu szkodliwego wpływu pracy na zdrowie, w szczególności przez współdziałanie z pracodawcą w procesach rozpoznawania, oceny i redukcji:

    • czynników występujących w środowisku pracy oraz sposobów wykonywania pracy mogących mieć ujemny wpływ na zdrowie,
    • ryzyka zawodowego w środowisku pracy.

    Obowiązkiem służby medycyny pracy jest również informowanie pracodawców i pracowników o możliwości wystąpienia niekorzystnych skutków zdrowotnych będących następstwem wykonywanej pracy oraz udzielanie pracodawcom i pracującym porad w zakresie organizacji pracy, ergonomii, fizjologii i psychologii pracy.

    Kolejną grupą działań jest sprawowanie profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracującymi, które obejmuje:

    a) wykonywanie badań wstępnych, okresowych i kontrolnych przewidzianych w Kodeksie pracy,
    b) orzecznictwo lekarskie do celów przewidzianych w Kodeksie pracy i w przepisach wydanych na jego podstawie,
    c) ocenę możliwości wykonywania pracy lub pobierania nauki, uwzględniającą stan zdrowia i zagrożenia występujące w miejscu pracy lub nauki,
    d) prowadzenie działalności konsultacyjnej, diagnostycznej i orzeczniczej w zakresie patologii zawodowej,
    e) prowadzenie czynnego poradnictwa w stosunku do chorych na choroby zawodowe lub inne choroby związane z wykonywaną pracą,
    f) wykonywanie szczepień ochronnych, o których mowa w art. 17 ustawy z 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach (Dz.U. Nr 126, poz. 1384 oraz z 2003 r. Nr 45, poz. 391),
    g) monitorowanie stanu zdrowia osób pracujących zaliczanych do grup szczególnego ryzyka, a zwłaszcza osób wykonujących pracę w warunkach przekroczenia normatywów higienicznych, młodocianych, niepełnosprawnych oraz kobiet w wieku rozrodczym i ciężarnych,
    h) wykonywanie badań umożliwiających wczesną diagnostykę chorób zawodowych i innych chorób związanych z wykonywaną pracą.

    Do zadań służby medycyny pracy należy również:

    • prowadzenie ambulatoryjnej rehabilitacji leczniczej, uzasadnionej stwierdzoną patologią zawodową,
    • organizowanie i udzielanie pierwszej pomocy medycznej w nagłych zachorowaniach i wypadkach, które wystąpiły w miejscu pracy, służby lub pobierania nauki,
    • inicjowanie i realizowanie promocji zdrowia, a zwłaszcza profilaktycznych programów prozdrowotnych, wynikających z oceny stanu zdrowia pracujących,
    • inicjowanie działań pracodawców na rzecz ochrony zdrowia pracowników i udzielania pomocy w ich realizacji, a w szczególności w zakresie:  

      a) informowania pracowników o zasadach zmniejszania ryzyka zawodowego,
      b) wdrażania zasad profilaktyki zdrowotnej u pracowników należących do grup szczególnego ryzyka,
      c) tworzenia warunków do prowadzenia rehabilitacji zawodowej,
      d) wdrażania programów promocji zdrowia,
      e) organizowania pierwszej pomocy przedmedycznej,

    • prowadzenie analiz stanu zdrowia pracowników, a zwłaszcza występowania chorób zawodowych i ich przyczyn oraz przyczyn wypadków przy pracy,
    • gromadzenie, przechowywanie i przetwarzanie informacji o narażeniu zawodowym, ryzyku zawodowym i stanie zdrowia osób objętych profilaktyczną opieką zdrowotną.

Szczególnie istotne dla zapewnienia dobrego stanu zdrowia populacji ogólnej, a często zaniedbywane są profilaktyczne programy prozdrowotne, realizowane przez służby medycyny pracy w ramach promocji zdrowia. Podwaliny dla tworzenia i wdrażania programów prozdrowotnych wraz z zasadami profilaktyki zdrowotnej powinna stanowić przede wszystkim wnikliwa ocena stanu zdrowia pracujących, uzyskana na podstawie analiz monitoringu stanu zdrowia pracowników, przyczyn i częstości występowania chorób zawodowych oraz przyczyn i częstości występowania wypadków przy pracy. Skuteczność działań profilaktycznych w dużej mierze zależy od solidnej współpracy wszystkich osób biorących udział w opiece profilaktycznej, tj. pracowników, pracodawców i służb medycyny pracy. Zasadniczym problemem są jednak przedstawione w tabeli różne priorytety dla każdego z tych podmiotów, które nierzadko bywają przyczyną tzw. „konfliktu interesów”. 

Pracownik

Pracodawca

Służba medycyny pracy

- dbałość o stan zdrowia

- ciągłość zatrudnienia i możliwość zarobku

- brak przeciwwskazań medycznych do pracy

- pozyskiwanie od pracodawcy świadczeń z tytułu szkodliwości zawodowych

- zapobieganie zagrożeniom, wypadkom przy pracy i chorobom zawodowym

- działanie zgodnie z przepisami

- nadzór nad pracownikami i wspieranie kadry zarządzającej

- wiarygodny wywiad od pracowników

- precyzyjny opis stanowiska pracy w skierowaniu na badania profilaktyczne, umożliwiający ocenę ryzyka zawodowego

- wpływ na dostosowanie stanowiska pracy do wymogów zdrowotnych pracownika

- przestrzeganie przez pracowników  wydanych zaleceń profilaktycznych

Indywidualnie podejmowane inicjatywy przez pracowników, pracodawców i służby medycyny pracy mają nikłe szanse powodzenia i nie niosą korzyści. Wydaje się zatem, że najbardziej optymalny model kompleksowej opieki nad zdrowiem pracujących powinien opierać się na ciągłej koordynacji zintegrowanych działań ukierunkowanych na pracownika w określonym środowisku pracy.

rys1 prev            rys2 prev

Opracowanie programu profilaktycznego odbywa się na wielu etapach, przy czym jego pierwszym szczeblem powinna być analiza stanu zdrowia określonej populacji i charakterystyki środowiska pracy. Drugim etapem jest przygotowanie wstępnego projektu programu z określeniem celów jego prowadzenia i zakresu działań. Taki program wymaga pilotażowego wdrożenia, a następnie w miarę potrzeby określonych modyfikacji, np. zwiększenia częstości wykonywania i poszerzenia zakresu badań profilaktycznych. Najtrudniejsza jest zwykle modyfikacja środowiska pracy w celu zmniejszenia ekspozycji na czynniki zawodowe o szkodliwym wpływie na zdrowie człowieka. Stąd tak ważna jest edukacja pracowników i pracodawców w zakresie przestrzegania zasad bhp, konieczności zapewnienia i stosowania środków ochrony osobistej (odzież ochronna, maski przeciwpyłowe, okulary ochronne, gogle), tworzenia strategii bezpiecznej organizacji pracy (ograniczenie dostępu do miejsc występowania szkodliwości i liczby eksponowanych pracowników na potencjalne zagrożenia, zastosowanie ulepszonej technologii).

Odpowiednią edukację należy rozpoczynać już na etapie nauki zawodu, a więc powinny ją zapewnić zarówno szkoły prowadzące praktykę zawodową, zakłady pracy, jak i placówki opieki zdrowotnej. Adresatami informacji o ryzyku pogorszenia stanu zdrowia w aspekcie pracy są nie tylko pracodawcy i pracownicy, lecz również młodzież dokonująca wyboru kształcenia zawodowego wraz z rodzicami, a także ich nauczyciele i lekarze podstawowej opieki zdrowotnej. Narzędziami edukacyjnymi mogą być foldery informacyjne adresowane do lekarzy, broszury przeznaczone dla młodzieży i ich rodziców, strony internetowe oraz prowadzenie czynnego poradnictwa przez pracowników ochrony zdrowia, dostosowanego do indywidualnych potrzeb pacjenta. Zasadniczym celem działań informacyjno-edukacyjnych powinno być poszerzenie wiedzy na temat potencjalnego ryzyka zawodowego oraz zrozumienia potrzeby stosowania środków prewencyjnych. Należy unikać grożenia konsekwencjami zdrowotnymi wybranej lub już wykonywanej pracy i kategorycznego zakazywania młodzieży rozwoju kariery w określonym zawodzie. Działania edukacyjne należy skoncentrować przede wszystkim na uświadomieniu zagrożenia dla zdrowia i życia w pracy, wskazaniu możliwości alternatywnego wyboru zawodu, redukcji ryzyka i uniknięcia niekorzystnych skutków zdrowotnych w przyszłości. Dlatego niezbędne jest informowanie już potencjalnych kandydatów na uczniów zawodów m.in. o:

  • najczęstszych czynnikach etiologicznych chorób zawodowych oraz czynnikach w środowisku pracy, które mogła wywoływać lub pogarszać przebieg już istniejącej choroby,
  • konieczności i metod monitorowania stanu zdrowia oraz rozpoznawania wczesnych objawów schorzeń z kręgu patologii zawodowej,
  • znaczenia redukcji ekspozycji zawodowej na czynniki szkodliwe poprzez zastosowanie środków ochrony osobistej w miejscu pracy.

Jolanta Walusiak-Skorupa

Agnieszka Lipińska-Ojrzanowska
Instytut Medycyny Pracy w Łodzi

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Praca i Zdrowie 02/2011

W tym wydaniu m.in.:

- Ochrona przed upadkiem z wysokości - podstawowe zasady zastosowania indywidualnych systemów powstrzymania spadania
- Bezpieczeństwo detergentów dla pracowników i dla środowisk
- Ocena ryzyka zawodowego na stanowisku pracy ślusarza
- RKO osoby dorosłej dla ratownika niezawodowego
- Spokojnie, to tylko... Rusek

Zobacz pełny spis treści