Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Dobór rękawic i obuwia dla pracowników branży medycznej

Typography

Rodzaje rękawic i obuwia przeznaczonych do stosowania przez pracowników zatrudnionych w branży medycznej są zróżnicowane w zależności od grupy zawodowej, dla której są one dedykowane. Wiąże się to z rodzajem zagrożeń, na które są eksponowane ręce i nogi pracowników, a także ze specyfiką wykonywanych przez nich czynności zawodowych.

Agnieszka Stefko

Pierwszą grupą zawodową, dla której przeznaczona jest oddzielna, specjalna grupa rękawic są lekarze i pielęgniarki, czyli osoby pracujące w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Dla tej grupy pracowników przeznaczone są tzw. rękawice medyczne. Są to szczególne wyroby, gdyż mają one podwójną funkcję, tzn. zapewniają ochronę zarówno pracownika, jak i pacjenta przed wzajemnymi zakażeniami i zanieczyszczeniami. Rękawice medyczne są zatem przykładem wyrobów tzw. podwójnego użycia.

W artykułach dotyczących rękawic i obuwia, które ukazały się w numerach 6/2011, 7-8/2011 i 9/2011 miesięcznika „Praca i Zdrowie”[1, 2, 3] wykazano, że rękawice i obuwie zapewniające ochronę rąk i nóg pracowników przed różnymi zagrożeniami są zaliczane do środków ochrony indywidualnej. Wyroby te podlegają procedurze oceny zgodności według dyrektywy 89/686/EWG[4] (rozporządzenia ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r.[5]), co ma na celu potwierdzenie, że spełniają one odpowiednie wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
Z kolei w odniesieniu do wyrobów medycznych, do których również zaliczane są rękawice medyczne, obowiązują odrębne przepisy, określone w dyrektywie dotyczącej tej grupy wyrobów[6, 7].

Rękawice medyczne

Zgodnie z obowiązującymi obecnie postanowieniami w Unii Europejskiej[8], rękawice medyczne, z uwagi na ich podwójne przeznaczenie, podlegają ocenie zarówno w odniesieniu do wymagań dyrektywy dotyczącej wyrobów medycznych, jak i dyrektywy dotyczącej środków ochrony indywidualnej[4].
W przypadku obydwu dyrektyw funkcjonują normy zharmonizowane określające wymagania i metody badań dla rękawic, stosowane w ich ocenie w celu potwierdzenia zgodności z zasadniczymi wymaganiami danej dyrektywy.

W przypadku dyrektywy dotyczącej wyrobów medycznych normami zharmonizowanymi, które określają wymagania i metody badania dla rękawic medycznych są następujące normy:
- EN 455-1:2000[9],
- EN 455-2:2009+A1:2011[10],
- EN 455-3:2006[11],
- EN 455-4:2009[12].

Wymagania stawiane rękawicom medycznym według wymienionych norm dotyczą nieobecności dziur, właściwości fizycznych, oceny biologicznej i oceny okresu trwałości.
W przypadku dyrektywy dotyczącej środków ochrony indywidualnej nie ma oddzielnej normy zharmonizowanej ani oddzielnej grupy wymagań dotyczących rękawic przeznaczonych dla personelu medycznego. W ich ocenie stosuje się normę: EN 374-1:2003[13], w której określono wymagania dla rękawic chroniących przed chemikaliami i mikroorganizmami oraz kolejne części tej normy, w których opisane są metody badań: EN 374-2:2003[14] i EN 374-3:2003[15]. Obecnie zatem, poza badaniami zgodnymi z kolejnymi częściami wymienionej normy EN 455 i oceną rękawic medycznych w kontekście spełnienia wymagań dyrektywy medycznej, wykonuje się dla nich również komplet badań przewidzianych dla rękawic chroniących przed chemikaliami i mikroorganizmami.

Zakres badań obejmuje m.in. odporność na działanie czynników mechanicznych (odporność na ścieranie, przecięcie, przekłucie i wytrzymałość na rozdzieranie), odporność na przesiąkanie (badania nieszczelności), odporność na przenikanie co najmniej jednej substancji chemicznej. Wyniki przeprowadzonych badań laboratoryjnych są uwzględniane w ocenie typu WE rękawic medycznych, która kończy się wydaniem dla rękawic certyfikatu oceny typu WE.

Dla czytelnika przydatne mogą być również informacje dotyczące podziału rękawic medycznych. Dzielą się one na dwie podstawowe grupy:
- rękawice chirurgiczne, które przeznaczone są do stosowania w chirurgii inwazyjnej, są to rękawice jałowe oraz
- rękawice diagnostyczne/zabiegowe, które mogą być jałowe lub niejałowe i są przeznaczone do prowadzenia badań medycznych, zabiegów diagnostycznych lub terapeutycznych i obchodzenia się ze skażonym czy zanieczyszczonym materiałem[10].

Podział taki został wprowadzony w normach zharmonizowanych z dyrektywą medyczną.
Dostępne na rynku rękawice medyczne są wykonywane najczęściej z następujących materiałów: lateks kauczuku naturalnego, winyl, nitryl, neopren i poliuretan.

Rodzaje rękawic i obuwia przeznaczonych do stosowania przez pracowników zatrudnionych w branży medycznej są zróżnicowane w zależności od grupy zawodowej, dla której są one dedykowane. Wiąże się to z rodzajem zagrożeń, na które są eksponowane ręce i nogi pracowników, a także ze specyfiką wykonywanych przez nich czynności zawodowych.

Agnieszka Stefko

Pierwszą grupą zawodową, dla której przeznaczona jest oddzielna, specjalna grupa rękawic są lekarze i pielęgniarki, czyli osoby pracujące w bezpośrednim kontakcie z pacjentem. Dla tej grupy pracowników przeznaczone są tzw. rękawice medyczne. Są to szczególne wyroby, gdyż mają one podwójną funkcję, tzn. zapewniają ochronę zarówno pracownika, jak i pacjenta przed wzajemnymi zakażeniami i zanieczyszczeniami. Rękawice medyczne są zatem przykładem wyrobów tzw. podwójnego użycia.

W artykułach dotyczących rękawic i obuwia, które ukazały się w numerach 6/2011, 7-8/2011 i 9/2011 miesięcznika „Praca i Zdrowie”[1, 2, 3] wykazano, że rękawice i obuwie zapewniające ochronę rąk i nóg pracowników przed różnymi zagrożeniami są zaliczane do środków ochrony indywidualnej. Wyroby te podlegają procedurze oceny zgodności według dyrektywy 89/686/EWG[4] (rozporządzenia ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r.[5]), co ma na celu potwierdzenie, że spełniają one odpowiednie wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony zdrowia.
Z kolei w odniesieniu do wyrobów medycznych, do których również zaliczane są rękawice medyczne, obowiązują odrębne przepisy, określone w dyrektywie dotyczącej tej grupy wyrobów[6, 7].

Rękawice medyczne

Zgodnie z obowiązującymi obecnie postanowieniami w Unii Europejskiej[8], rękawice medyczne, z uwagi na ich podwójne przeznaczenie, podlegają ocenie zarówno w odniesieniu do wymagań dyrektywy dotyczącej wyrobów medycznych, jak i dyrektywy dotyczącej środków ochrony indywidualnej[4].
W przypadku obydwu dyrektyw funkcjonują normy zharmonizowane określające wymagania i metody badań dla rękawic, stosowane w ich ocenie w celu potwierdzenia zgodności z zasadniczymi wymaganiami danej dyrektywy.

W przypadku dyrektywy dotyczącej wyrobów medycznych normami zharmonizowanymi, które określają wymagania i metody badania dla rękawic medycznych są następujące normy:
- EN 455-1:2000[9],
- EN 455-2:2009+A1:2011[10],
- EN 455-3:2006[11],
- EN 455-4:2009[12].

Wymagania stawiane rękawicom medycznym według wymienionych norm dotyczą nieobecności dziur, właściwości fizycznych, oceny biologicznej i oceny okresu trwałości.
W przypadku dyrektywy dotyczącej środków ochrony indywidualnej nie ma oddzielnej normy zharmonizowanej ani oddzielnej grupy wymagań dotyczących rękawic przeznaczonych dla personelu medycznego. W ich ocenie stosuje się normę: EN 374-1:2003[13], w której określono wymagania dla rękawic chroniących przed chemikaliami i mikroorganizmami oraz kolejne części tej normy, w których opisane są metody badań: EN 374-2:2003[14] i EN 374-3:2003[15]. Obecnie zatem, poza badaniami zgodnymi z kolejnymi częściami wymienionej normy EN 455 i oceną rękawic medycznych w kontekście spełnienia wymagań dyrektywy medycznej, wykonuje się dla nich również komplet badań przewidzianych dla rękawic chroniących przed chemikaliami i mikroorganizmami.

Zakres badań obejmuje m.in. odporność na działanie czynników mechanicznych (odporność na ścieranie, przecięcie, przekłucie i wytrzymałość na rozdzieranie), odporność na przesiąkanie (badania nieszczelności), odporność na przenikanie co najmniej jednej substancji chemicznej. Wyniki przeprowadzonych badań laboratoryjnych są uwzględniane w ocenie typu WE rękawic medycznych, która kończy się wydaniem dla rękawic certyfikatu oceny typu WE.

Dla czytelnika przydatne mogą być również informacje dotyczące podziału rękawic medycznych. Dzielą się one na dwie podstawowe grupy:
- rękawice chirurgiczne, które przeznaczone są do stosowania w chirurgii inwazyjnej, są to rękawice jałowe oraz
- rękawice diagnostyczne/zabiegowe, które mogą być jałowe lub niejałowe i są przeznaczone do prowadzenia badań medycznych, zabiegów diagnostycznych lub terapeutycznych i obchodzenia się ze skażonym czy zanieczyszczonym materiałem[10].

Podział taki został wprowadzony w normach zharmonizowanych z dyrektywą medyczną.
Dostępne na rynku rękawice medyczne są wykonywane najczęściej z następujących materiałów: lateks kauczuku naturalnego, winyl, nitryl, neopren i poliuretan.

Obuwie medyczne

Każdy z wymienionych materiałów ma swoje zalety i wady, które należy uwzględnić dokonując doboru rękawic medycznych do odpowiednich zagrożeń i wykonywanych czynności zawodowych.
Innym przykładem rękawic, które znajdują zastosowanie w branży medycznej są rękawice przeznaczone do ochrony rąk przed chemikaliami, mikroorganizmami oraz ewentualnie czynnikami mechanicznymi, podczas wykonywania prac, przy których pracownik służby zdrowia nie ma kontaktu z pacjentem (np. technicy i laboranci). W tym przypadku rękawice podlegają ocenie tylko na zgodność z dyrektywą dotyczącą środków ochrony indywidualnej[4], a do tej oceny stosuje się wspomnianą wcześniej normę europejską EN 374-1:2003[13]. Omawiane rękawice są zaliczane do II, częściej jednak do III kategorii środków ochrony indywidualnej zgodnie z dyrektywą 89/686/EWG.

Do wytwarzania rękawic chroniących przed chemikaliami stosuje się wymienione niżej materiały:
- kauczuk naturalny,
- kauczuk polichloroprenowy (neopren),
- kauczuk poliakrylonitrylowy (perbunan),
- kauczuk butylowy,
- viton,
- polichlorek winylu,
- polialkohol winylowy,
- hypalon.

Rękawice ochronne różnią się znacznie grubością od rękawic medycznych. Różnice w grubości materiału występują również pomiędzy poszczególnymi rodzajami rękawic ochronnych, co ma przełożenie na ich właściwości ochronne i tym samym zakres stosowania.

Zasady postępowania przy doborze rękawic chroniących przed chemikaliami i mikroorganizmami do zastosowań w laboratoriach w placówkach służby zdrowia są analogiczne, jak w przypadku doboru tej grupy rękawic w innych rodzajach aktywności zawodowej. Zasady te zostały omówione w artykule dotyczącym rękawic i obuwia, który ukazał się w numerze 7-8/2011 miesięcznika „Praca i Zdrowie”[2].

Obuwie medyczne

Podobnie jak w przypadku rękawic, tak i przy doborze odpowiedniego obuwia stosowanego przez pracowników służby zdrowia, należy kierować się wynikami oceny ryzyka zawodowego, a zatem uwzględniać rodzaj zagrożeń, przed którymi należy zapewnić ochronę nóg i stóp, a także rodzaj wykonywanych czynności. W przypadku pracowników branży medycznej, którzy nie są narażeni na działanie czynników chemicznych, biologicznych, mechanicznych oraz wykonują swoją pracę w pozycji stojącej lub chodząco-stojącej (np. pracownicy administracyjni) odpowiednie do stosowania będzie obuwie profilaktyczne. Ten rodzaj obuwia został omówiony w poprzednim artykule (nr 9/2011 „Praca i Zdrowie”[3]).

Z kolei, aby zapewnić ochronę stóp i nóg pracowników zatrudnionych w narażeniu na działanie czynników chemicznych i biologicznych należy wyposażyć ich w obuwie, które charakteryzuje się odpowiednimi właściwościami ochronnymi, potwierdzonymi w badaniach laboratoryjnych, co zostało uwzględnione w wydanym dla danego typu obuwia certyfikacie oceny typu WE.
Podobnie jak w przypadku rękawic nie istnieje żadna oddzielna norma zharmonizowana z dyrektywą dotycząca środków ochrony indywidualnej ani oddzielna grupa wymagań dla obuwia przeznaczonego dla pracowników służby zdrowia. W przypadku narażenia na czynniki chemiczne i biologiczne należy stosować obuwie, którego właściwości zostały potwierdzone zgodnie z normami EN 13832-2:2006[16] i EN 13832-3:2006[17]. Ten typ obuwia został omówiony w artykule dotyczącym rękawic i obuwia dla pracowników przemysłu lekkiego[2].
Dla pracowników służby zdrowia, szczególnie dla osób pracujących w narażeniu na patogeny przenoszone przez krew i płyny ustrojowe (np. na blokach operacyjnych), godne polecenia są ochraniacze stóp i podudzi. Są one zakładane na zwykłe obuwie i odzież spodnią. Ochraniacze takie powinny być wykonane z materiału barierowego o potwierdzonych właściwościach ochronnych, np. z materiału, z którego są wykonane kombinezony ochronne o takim samym przeznaczeniu. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że ochraniacze powszechnie dostępne w placówkach służby zdrowia, zwłaszcza w szpitalach, zakładane na obuwie przez osoby odwiedzające pacjentów, nie są odpowiednie do tych celów[18].

W tym miejscu należy wspomnieć również o innych pracownikach zatrudnionych w branży medycznej, którzy wykonują prace typowe także dla innych miejsc, np. pracownicy służb sprzątających i porządkowych, mechanicy urządzeń medycznych, pracownicy kuchni. Dobór rękawic i obuwia dla tych pracowników będzie analogiczny, jak w przypadku osób wykonujących podobne prace w działalności przemysłowej i w usługach. Podstawowe zagadnienia dotyczące doboru rękawic i obuwia o różnym przeznaczeniu zostały omówione w poprzednich artykułach z cyklu[1, 2, 3].

Agnieszka Stefko

Centralny Instytut Ochrony Pracy – Państwowy Instytut Badawczy

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Praca i Zdrowie 10/2011

W tym wydaniu m.in.:

- Rozmowa z Agnieszką Koryś-Matusiak z Kancelarii Prezydenta RP
- Odśnieżanie dachów – Bezpieczenstwo dzięki profilaktyce czy ponoszeniu konsekwencji wypadków?
- Ocena ryzyka zawodowego na stanowisku szklarza
- Dekalog ergonomii w biurze – organizacja pracy
- Pod okiem eksperta

Zobacz pełny spis treści

 

- Stefko A. Dobór rękawic ochronnych i obuwia o cechach ochronnych do prac w przemyśle ciężkim. „Praca i Zdrowie” 2011, nr 6, s. 8-16
- Stefko A. Rękawice i obuwie stosowane do ochrony rąk i nóg w różnych gałęziach przemysłu lekkiego. „Praca i Zdrowie” 2011, nr 7-8, s. 8-16
- Stefko A. Dobór rękawic i obuwia do ochrony rąk i nóg w ramach działalności usługowej. „Praca i Zdrowie” 2011, nr 9, s. 8-12
- Dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich nr 89/686/EWG z 21 grudnia 1989 r. w sprawie ujednolicenia przepisów prawnych państw członkowskich dotyczących środków ochrony indywidualnej (Dz.Urz.WE L 399 z 30.12.1989 r. z późn. zm.)
- Rozporządzenie ministra gospodarki z 21 grudnia 2005 r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej, Dz.U. 2005, nr 259, poz. 2173
- Dyrektywa Rady 93/42/EWG z 14 czerwca 1993 r. dotycząca wyrobów medycznych (Dz.Urz. WE L 169 z 12.07.1993)
- Dyrektywa 2007/47/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 5 września 2007 r. zmieniająca dyrektywę Rady 90/385/EWG w sprawie zbliżenia ustawodawstw państw członkowskich odnoszących się do wyrobów medycznych aktywnego osadzania, dyrektywę Rady 93/42/EWG dotyczącą wyrobów medycznych oraz dyrektywę 98/8/WE dotyczącą wprowadzania do obrotu produktów biobójczych (Dz.Urz. UE L 247 z 21.09.2007)
- Interpretative document of the Commission’s Services. Interpretation of the relation between the revised directive 93/42/EEC concerning medical devices and directive 89/686/EEC on personal protective equipment. ETR/F/3/PBE/pdw D(2009)27251, Brussels, 21 August 2009
- EN 455-1:2000 Medical gloves for single use. Part 1: Requirements and testing for freedom from holes (odpowiednik krajowy: PN-EN 455-1:2004 Rękawice medyczne do jednorazowego użytku. Część 1: Wymagania i badania na nieobecność dziur)
- EN 455-2:2009+A1:2011 Medical gloves for single use. Part 2: Requirements and testing for physical properties (odpowiednik krajowy: PN-EN 455-2+A1:2011 Rękawice medyczne jednorazowego użytku. Część 2: Wymagania i badania dotyczące właściwości fizycznych)
- EN 455-3:2006 Medical gloves for single use. Part 3: Requirements and testing for biological evaluation (odpowiednik krajowy: PN-EN 455-3:2007 Rękawice medyczne jednorazowego użytku. Część 3: Wymagania i badania w ocenie biologicznej)
- EN 455-4:2009 Medical gloves for single use. Requirements and testing for shelf life determination (odpowiednik krajowy: PN-EN 455-4:2010 Rękawice medyczne do jednorazowego użytku. Część 4: Wymagania i badania dotyczące wyznaczania okresu trwałości)
- EN 374-1:2003 Protective gloves against chemicals and micro-organisms. Part 1: Terminology and performance requirements (odpowiednik krajowy: PN-EN 374-1:2005 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami. Część 1: Terminologia i wymagania)
- EN 374-2:2003 Protective gloves against chemicals and micro-organisms. Part 2: Determination of resistance to penetration (odpowiednik krajowy: PN-EN 374-2:2005 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami. Część 2: Wyznaczanie odporności na przesiąkanie)
- EN 374-3:2003, EN 374-3:2003/AC:2006 (odpowiednik krajowy: PN-EN 374-3:2005, PN-EN 374-3:2005/AC:2006 Rękawice chroniące przed substancjami chemicznymi i mikroorganizmami. Część 3: Wyznaczanie odporności na przenikanie substancji chemicznych)
- EN 13832-2:2006 Footwear protecting against chemicals. Part 2: Requirements for footwear resistant to chemicals under laboratory conditions, (odpowiednik krajowy: PN-EN 13832-2:2007 Obuwie chroniące przed chemikaliami. Część 2: Wymagania dotyczące obuwia odpornego na chemikalia w warunkach laboratoryjnych)
- EN 13832-3:2006 Footwear protecting against chemicals. Part 3: Requirements for footwear highly resistant to chemicals under laboratory conditions (odpowiednik krajowy: PN-EN 13832-3:2007 Obuwie chroniące przed chemikaliami. Część 3: Wymagania dotyczące obuwia o zwiększonej odporności na chemikalia w warunkach laboratoryjnych)
- Szczecińska K. Obuwie dla służby zdrowia. Materiały konferencyjne „Rola pielęgniarki naczelnej i oddziałowej w profilaktyce zakażeń szpitalnych”, ISBN 83-88849-20-4, Warszawa, 2006.