Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Buduj z głową - środki ochrony głowy na budowie

Typography

Ustawa Prawo budowlane normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach1).
Pracodawca jest obowiązany zapewnić kask ochronny podczas pracy w miejscach, gdzie istnieje możliwość obrażeń głowy2).

Jerzy Obolewicz

Warunki pracy w budownictwie są specyficzne. Wynika to z faktu, że powstawanie obiektu budowlanego jest procesem złożonym, charakteryzującym się dużą zmiennością frontów i rodzajów robót w czasie. Pracownicy budowlani narażeni są na szereg czynników, które mogą stanowić zagrożenie dla ich życia i zdrowia.

Zgodnie z normą PN-80/Z-080523), czynniki te zostały podzielone na: niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe. Można je pogrupować na:
• fizyczne obejmujące zagrożenia mechaniczne, elektryczne, pyłowe, termiczne, hałasem, drganiami mechanicznymi (wibracją), oświetleniem, promieniowaniem optycznym i laserowym, polami elektromagnetycznymi,
• chemiczne obejmujące zagrożenia substancjami i preparatami chemicznymi, w tym rakotwórczymi,
• biologiczne obejmujące priony i wirusy, bakterie, grzyby, pasożyty wewnętrzne, czynniki roślinne i czynniki zwierzęce inne niż pasożyty wewnętrzne,
• psychofizyczne obejmujące obciążenie fizyczne (statyczne, dynamiczne, monotypia) i obciążenie psychofizyczne oraz stres.

Ze względu na skutek, jaki czynniki te wywołują w organizmie człowieka zagrożenia środowiska pracy dzielą się na:
- wypadkowe, kończące się urazami o różnej ciężkości (wypadki lekkie, ciężkie, śmiertelne),
- horobowe, kończące się chorobami i schorzeniami zawodowymi o różnej ciężkości, aż do inwalidztwa i śmierci włącznie.

Szczegółową klasyfikację czynników zagrożeń zawodowych występujących w budownictwie przestawiono na poniższym rysunku.

czynniki-zagrożenia

Czynniki zagrożenia zawodowego w budownictwie

Uczestnicy procesu budowlanego współdziałają ze sobą w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w procesie przygotowania i realizacji budowy. Prawo budowlane oraz kodeks pracy precyzyjnie określa i nakłada na nich obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa pracy. Planowanie w zakresie bezpieczeństwa pracy rozpoczyna się już na etapie wykonywania projektu budowlanego. Na bazie rozwiązań przyjętych w tym opracowaniu oraz informacji o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia (informacji BIOZ) sporządzonej przez projektanta, kierownik budowy ma obowiązek opracowania planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (planu BIOZ)4). Podczas opracowywania tych dokumentów wyróżnić można dwa etapy:
- ustalenie źródeł i rodzaju zagrożeń, które mogą wystąpić w trakcie realizacji robót na budowie oraz ich skali, miejsca i czasu wystąpienia,
- określenie możliwych rozwiązań w zakresie profilaktyki zapobiegających tym zagrożeniom.

Należy przy tym pamiętać, że bezpośredni nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy na budowie sprawują odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosowanie do zakresu obowiązków5).

Środki ochrony przed zagrożeniami w budowlanym środowisku pracy

Zgodnie z obowiązującymi postanowieniami Kodeksu pracy6), pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczeństwo i ochronę zdrowia w każdym aspekcie związanym z pracą. Według ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, pracodawca powinien pracę zorganizować w sposób zabezpieczający pracowników przed zagrożeniami wypadkowymi oraz oddziaływaniem czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwości.
W praktyce oznacza to obowiązek likwidacji (jeżeli jest to technicznie i ekonomicznie możliwe) zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników głównie przez stosowanie technologii, urządzeń, materiałów i substancji niepowodujących takich zagrożeń. Jeżeli ze względu na aktualny poziom techniki lub rodzaj pracy likwidacja zagrożeń nie jest możliwa, pracodawca powinien zastosować odpowiednie rozwiązania organizacyjne i techniczne, w tym odpowiednie środki ochrony, ograniczające wpływ tych zagrożeń na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników. Środki ochrony przed zagrożeniami w budowlanym środowisku pracy dzielą na: środki ochrony zbiorowej i środki ochrony indywidualnej.
Zawsze pracodawca powinien zapewnić pierwszeństwo stosowania środków ochrony zbiorowej nad środkami ochrony indywidualnej.

Przez środki ochrony zbiorowej należy rozumieć środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy, będące rozwiązaniami technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urządzeniach stosowanych na budowach.
W praktyce budowlanej środki ochrony zbiorowej są rozwiązaniami technicznymi, stosowanymi w pomieszczeniach produkcyjnych, maszynach i urządzeniach, przeznaczonymi do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy. Takimi urządzeniami ochronnymi są np. osłony lub takie urządzenia, które zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych (np. zamknięte skrzynki elektryczne), chronią pracownika, gdy znajdzie się w strefie niebezpiecznej (np. osłony pasków napędzających bębny betoniarek), nie pozwalają na włączenie ruchu elementów niebezpiecznych (np. przy obsłudze wind przy niezamkniętych drzwiach), zapobiegają naruszeniu normalnych warunków pracy maszyn i innych urządzeń technicznych oraz nie pozwalają na uaktywnienie innych czynników niebezpiecznych lub szkodliwych. Do grupy środków ochrony zbiorowej na budowie zalicza się także m.in. rusztowania robocze i ochronne, balustrady i pomosty robocze.

Środki ochrony indywidualnej są to wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w budowlanym środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu.
Praktycznie stosuje się je w sytuacji, gdy ograniczenie zagrożeń w wyniku zastosowania rozwiązań organizacyjnych i technicznych nie jest wystarczające.
Innymi słowy, obowiązek stosowania środków ochrony indywidualnej to nie tyle przymus, ile zdrowy rozsądek. Dlatego na przykład kask ochronny na budowie powinien być na głowie pracownika, nie zaś na szafce w barakowozie, a ochronę indywidualną stosuje się przede wszystkim w celu ochrony własnego zdrowia. Podczas wykonywania robót budowlanych noszenie ochron indywidualnych (masek, nauszników, okularów ochronnych, kasków, szelek, lin, kombinezonów, ciężkiego, ochronnego obuwia itp.) bywa uciążliwe, ale tylko od świadomości pracownika zależy, czy zaakceptuje on to dodatkowe utrudnienie w imię ochrony zdrowia i życia.
Zgodnie z dyrektywą Rady 89/686/EWG7), środki ochrony indywidualnej powinny mieć deklarację zgodności WE. Obowiązek sporządzenia takiej deklaracji i dostarczenia nabywcy spoczywa na producencie środka ochrony indywidualnej lub w przypadku producenta mającego siedzibę poza obszarem Unii Europejskiej – na jego upoważnionym przedstawicielu ustanowionym na terenie Wspólnoty. Pracownik powinien pamiętać, że przydzielone mu do użytku środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze pozostają własnością pracodawcy.

Ustawa Prawo budowlane normuje działalność obejmującą sprawy projektowania, budowy, utrzymania i rozbiórki obiektów budowlanych oraz określa zasady działania organów administracji publicznej w tych dziedzinach1).
Pracodawca jest obowiązany zapewnić kask ochronny podczas pracy w miejscach, gdzie istnieje możliwość obrażeń głowy2).

Jerzy Obolewicz

Warunki pracy w budownictwie są specyficzne. Wynika to z faktu, że powstawanie obiektu budowlanego jest procesem złożonym, charakteryzującym się dużą zmiennością frontów i rodzajów robót w czasie. Pracownicy budowlani narażeni są na szereg czynników, które mogą stanowić zagrożenie dla ich życia i zdrowia.

Zgodnie z normą PN-80/Z-080523), czynniki te zostały podzielone na: niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe. Można je pogrupować na:
• fizyczne obejmujące zagrożenia mechaniczne, elektryczne, pyłowe, termiczne, hałasem, drganiami mechanicznymi (wibracją), oświetleniem, promieniowaniem optycznym i laserowym, polami elektromagnetycznymi,
• chemiczne obejmujące zagrożenia substancjami i preparatami chemicznymi, w tym rakotwórczymi,
• biologiczne obejmujące priony i wirusy, bakterie, grzyby, pasożyty wewnętrzne, czynniki roślinne i czynniki zwierzęce inne niż pasożyty wewnętrzne,
• psychofizyczne obejmujące obciążenie fizyczne (statyczne, dynamiczne, monotypia) i obciążenie psychofizyczne oraz stres.

Ze względu na skutek, jaki czynniki te wywołują w organizmie człowieka zagrożenia środowiska pracy dzielą się na:
- wypadkowe, kończące się urazami o różnej ciężkości (wypadki lekkie, ciężkie, śmiertelne),
- horobowe, kończące się chorobami i schorzeniami zawodowymi o różnej ciężkości, aż do inwalidztwa i śmierci włącznie.

Szczegółową klasyfikację czynników zagrożeń zawodowych występujących w budownictwie przestawiono na poniższym rysunku.

czynniki-zagrożenia

Czynniki zagrożenia zawodowego w budownictwie

Uczestnicy procesu budowlanego współdziałają ze sobą w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy w procesie przygotowania i realizacji budowy. Prawo budowlane oraz kodeks pracy precyzyjnie określa i nakłada na nich obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa pracy. Planowanie w zakresie bezpieczeństwa pracy rozpoczyna się już na etapie wykonywania projektu budowlanego. Na bazie rozwiązań przyjętych w tym opracowaniu oraz informacji o bezpieczeństwie i ochronie zdrowia (informacji BIOZ) sporządzonej przez projektanta, kierownik budowy ma obowiązek opracowania planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (planu BIOZ)4). Podczas opracowywania tych dokumentów wyróżnić można dwa etapy:
- ustalenie źródeł i rodzaju zagrożeń, które mogą wystąpić w trakcie realizacji robót na budowie oraz ich skali, miejsca i czasu wystąpienia,
- określenie możliwych rozwiązań w zakresie profilaktyki zapobiegających tym zagrożeniom.

Należy przy tym pamiętać, że bezpośredni nadzór nad bezpieczeństwem i higieną pracy na budowie sprawują odpowiednio kierownik robót oraz mistrz budowlany, stosowanie do zakresu obowiązków5).

Środki ochrony przed zagrożeniami w budowlanym środowisku pracy

Zgodnie z obowiązującymi postanowieniami Kodeksu pracy6), pracodawca ma obowiązek zapewnić pracownikom bezpieczeństwo i ochronę zdrowia w każdym aspekcie związanym z pracą. Według ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, pracodawca powinien pracę zorganizować w sposób zabezpieczający pracowników przed zagrożeniami wypadkowymi oraz oddziaływaniem czynników szkodliwych dla zdrowia i uciążliwości.
W praktyce oznacza to obowiązek likwidacji (jeżeli jest to technicznie i ekonomicznie możliwe) zagrożeń dla zdrowia i życia pracowników głównie przez stosowanie technologii, urządzeń, materiałów i substancji niepowodujących takich zagrożeń. Jeżeli ze względu na aktualny poziom techniki lub rodzaj pracy likwidacja zagrożeń nie jest możliwa, pracodawca powinien zastosować odpowiednie rozwiązania organizacyjne i techniczne, w tym odpowiednie środki ochrony, ograniczające wpływ tych zagrożeń na zdrowie i bezpieczeństwo pracowników. Środki ochrony przed zagrożeniami w budowlanym środowisku pracy dzielą na: środki ochrony zbiorowej i środki ochrony indywidualnej.
Zawsze pracodawca powinien zapewnić pierwszeństwo stosowania środków ochrony zbiorowej nad środkami ochrony indywidualnej.

Przez środki ochrony zbiorowej należy rozumieć środki przeznaczone do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób, przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy, będące rozwiązaniami technicznymi stosowanymi w pomieszczeniach pracy, maszynach i innych urządzeniach stosowanych na budowach.
W praktyce budowlanej środki ochrony zbiorowej są rozwiązaniami technicznymi, stosowanymi w pomieszczeniach produkcyjnych, maszynach i urządzeniach, przeznaczonymi do jednoczesnej ochrony grupy ludzi, w tym i pojedynczych osób przed niebezpiecznymi i szkodliwymi czynnikami występującymi pojedynczo lub łącznie w środowisku pracy. Takimi urządzeniami ochronnymi są np. osłony lub takie urządzenia, które zapobiegają dostępowi do stref niebezpiecznych (np. zamknięte skrzynki elektryczne), chronią pracownika, gdy znajdzie się w strefie niebezpiecznej (np. osłony pasków napędzających bębny betoniarek), nie pozwalają na włączenie ruchu elementów niebezpiecznych (np. przy obsłudze wind przy niezamkniętych drzwiach), zapobiegają naruszeniu normalnych warunków pracy maszyn i innych urządzeń technicznych oraz nie pozwalają na uaktywnienie innych czynników niebezpiecznych lub szkodliwych. Do grupy środków ochrony zbiorowej na budowie zalicza się także m.in. rusztowania robocze i ochronne, balustrady i pomosty robocze.

Środki ochrony indywidualnej są to wszelkie środki noszone lub trzymane przez pracownika w celu jego ochrony przed jednym lub większą liczbą zagrożeń związanych z występowaniem niebezpiecznych lub szkodliwych czynników w budowlanym środowisku pracy, w tym również wszelkie akcesoria i dodatki przeznaczone do tego celu.
Praktycznie stosuje się je w sytuacji, gdy ograniczenie zagrożeń w wyniku zastosowania rozwiązań organizacyjnych i technicznych nie jest wystarczające.
Innymi słowy, obowiązek stosowania środków ochrony indywidualnej to nie tyle przymus, ile zdrowy rozsądek. Dlatego na przykład kask ochronny na budowie powinien być na głowie pracownika, nie zaś na szafce w barakowozie, a ochronę indywidualną stosuje się przede wszystkim w celu ochrony własnego zdrowia. Podczas wykonywania robót budowlanych noszenie ochron indywidualnych (masek, nauszników, okularów ochronnych, kasków, szelek, lin, kombinezonów, ciężkiego, ochronnego obuwia itp.) bywa uciążliwe, ale tylko od świadomości pracownika zależy, czy zaakceptuje on to dodatkowe utrudnienie w imię ochrony zdrowia i życia.
Zgodnie z dyrektywą Rady 89/686/EWG7), środki ochrony indywidualnej powinny mieć deklarację zgodności WE. Obowiązek sporządzenia takiej deklaracji i dostarczenia nabywcy spoczywa na producencie środka ochrony indywidualnej lub w przypadku producenta mającego siedzibę poza obszarem Unii Europejskiej – na jego upoważnionym przedstawicielu ustanowionym na terenie Wspólnoty. Pracownik powinien pamiętać, że przydzielone mu do użytku środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze pozostają własnością pracodawcy.

Środki ochrony przed zagrożeniami w budowlanym środowisku pracy

Najbardziej narażoną częścią ciała podczas pracy na budowie jest głowa pracownika.
Badania przeprowadzone przez europejską organizację zajmującą się badaniem pracy – Bureau of Labor Statistic (BLS) wykazały, że większość pracowników, którzy doznali urazów głowy, nie stosowała środków chroniących głowę, mimo że były takie wymagania8).

Na potrzeby artykułu środki chroniące głowę podzieliliśmy na:
• środki chroniące przed urazami mechanicznymi,
• środki ochrony oczu, wzroku i twarzy,
• środki ochrony oczu i twarzy przed:
- urazami mechanicznymi,
- czynnikami chemicznymi i biologicznymi,
- promieniowaniem optycznym,
- słońcem,
• środki ochrony dróg oddechowych,
• środki ochrony słuchu.

Podstawowym środkiem ochrony głowy chroniącym przed urazami mechanicznymi jest

przemysłowy hełm ochronny.

Stanowi on główne zabezpieczenie głowy pracownika przed uderzeniem. Przemysłowe hełmy ochronne9), w zależności od konstrukcji i tworzywa, mogą także chronić przed innymi zagrożeniami, np. porażeniem prądem elektrycznym czy odpryskami stopionego metalu. W ostatnich latach coraz większą popularnością cieszą się lekkie hełmy przemysłowe10) przeznaczone do ochrony górnej części głowy przed skutkami uderzenia o nieruchome, twarde lub ostre przedmioty, mogą wywołać skaleczenia lub powierzchowne urazy. Najczęściej są one wyposażone w twardą wkładkę wykonaną z tworzywa ABS stanowiącą zasadniczy element chroniący głowę pracownika.

Budowa tradycyjnych hełmów przemysłowych jest zróżnicowana ze względu na ich zastosowanie. W każdym z nich wyróżnia się podstawowe elementy, na które należy zwrócić uwagę, takie jak:
Skorupa – jest zewnętrzną częścią hełmu i nadaje mu określony kształt. W przypadku uderzenia częściowo pochłania energię, a resztę przekazuje na więźbę hełmu. Chroni głowę pracownika przed kontaktem z ostrymi elementami. Może posiadać daszek, obrzeże w postaci ronda lub rynienki odprowadzającej wodę. Może być wyposażona w gniazda zaczepowe do zaczepiania nauszników nahełmowych, lampy lub osłony twarzy, tym samym tworząc konstrukcję bazową do mocowania innych ochron osobistych. Może też posiadać otwory wentylacyjne.
Więźba – jako zasadnicza wewnętrzna część hełmu bezpośrednio stykająca się z głową pracownika jest przymocowana do skorupy, przejmuje część uderzenia, amortyzując i rozkładając energię na całą powierzchnię górnej części głowy. Jest zazwyczaj wykonana z taśm tkanych z włókien syntetycznych lub pasków polietylenowych.
Pas główny – opasuje głowę na wysokości czoła i podstawy czaszki. W powiązaniu z więźbą umożliwia stabilne umieszczenie hełmu na głowie. Połączony jest zwykle z potnikiem, który wchłania pot wydzielany przez skórę (głównie na czole).
Pas podbródkowy – jako element pomocniczy zapobiega spadaniu hełmu z głowy w czasie jej pochylenia. Nie ma potrzeby jego stosowania, jeżeli więźba hełmu wraz z pasem głównym jest tak skonstruowana, że obejmuje część potyliczną głowy pracownika.

Norma PN-EN 397 stawia wiele wymagań dotyczących określonych cech przemysłowych hełmów ochronnych w zakresie: materiałów użytych do produkcji, parametrów konstrukcyjnych, odporności na przebicie, działanie płomienia, stopnia amortyzacji itp. Hełmy specjalnego zastosowania muszą spełniać dodatkowo wymagania związane z odpornością na boczne zgniatanie, na działanie odprysków stopionego metalu, czy właściwości elektroizolacyjnych. W każdym wypadku skuteczna ochrona głowy wymaga prawidłowego doboru hełmu do danego stanowiska pracy.

Przy wyborze określonego hełmu należy brać pod uwagę takie czynniki, jak: zakres regulacji długości pasa głównego oraz wysokości noszenia przy uwzględnieniu konkretnych wymiarów głowy pracownika, zakres temperatur występujących na danym stanowisku pracy, okres użytkowania oraz inne niebezpieczne dla pracownika czynniki, np. odpryski stopionego metalu, napięcie elektryczne itp.

Należy pamiętać, że każda osoba na budowie powinna nosić hełm ochronny w przypadku, gdy istnieje ryzyko urazu głowy, np. uderzenie głową o obiekt stały lub wystający czy spadający.

Środki ochrony oczu, wzroku i twarzy

stanowią kolejną grupę środków chroniących głowę, które zapobiegają uszkodzeniom oczu i części twarzowej głowy spowodowanych różnymi czynnikami, m.in. czynnikami mechanicznymi, czynnikami chemicznymi i biologicznymi, szkodliwym promieniowaniem i czynnikami termicznymi. Środki ochrony oczu i twarzy można dzielić, biorąc pod uwagę formę, jaką przyjmują, na:
Okulary ochronne – produkowane z bocznymi osłonami lub bez osłon. Soczewki wykonane są z nietłukącego się szkła lub z tworzywa sztucznego. Szkła przeźroczyste, bez filtrów ochronnych, służą gównie jako ochrona przed wszelkiego rodzaju odpryskami ciał stałych lub cieczy. Szkła posiadające filtry ochronne są specjalnie barwione i chronią przed promieniowaniem ultrafioletowym, podczerwonym i przed jaskrawym światłem. Często w praktyce stosowane są gogle ochronne, które ściślej niż okulary obejmują twarz w okolicy oczu. Posiadają właściwości zabezpieczające przed zaparowaniem szkieł. Praca ze szkodliwymi czynnikami chemicznymi wymaga stosowania gogli z pośrednim systemem wentylacji.
Osłony twarzy – zwykle wykonane są z tworzyw sztucznych lub z metalowej siatki. Mogą być wyposażone w filtry chroniące przed szkodliwym promieniowaniem. Są one przystosowane do pracy w różnych środowiskach, np. przy kontakcie z chemikaliami czy możliwości zetknięcia się bądź uderzenia z cząstkami stałymi. Mogą również chronić podbródek oraz szyję.
Przyłbice spawalnicze – składają się z korpusu, ramki i nasady filtrów. Mocowane są na głowie pracownika, np. spawacza za pomocą nagłowia lub na hełmie ochronnym. Chronią całą twarz.
Tarcze spawalnicze – trzymane są przez pracownika w ręku, np. podczas spawania. Chronią oczy, twarz i szyję. Składają się z korpusu, ramki na szybkę, filtra i rękojeści.

Kolejną grupę stanowią

środki ochrony oczu i twarzy przed urazami mechanicznymi

powstającymi przez odpryski ciał stałych, powstających m.in. przy obróbce metalu, drewna, kamieni, tworzyw sztucznych oraz przez uderzenie o wystające przedmioty. Źródłem urazów mogą być również ruchome uszkodzone elementy maszyn i urządzeń, np. tarcze szlifierskie czy wiertła. Podczas doboru tych środków należy brać pod uwagę poziom zagrożeń określany na bazie norm prawnych11),12). Najwyższą klasę ochrony mają osłony twarzy, najniższą – okulary ochronne. Bardzo ważnym parametrem jest również odporność szybek na zaparowanie oraz ich klasa optyczna, które wpływają na komfort użytkowania osłon.

Ochronę oczu i twarzy przed czynnikami chemicznymi i biologicznymi

stanowią odpowiednie gogle oraz osłony twarzy, które mają uniemożliwić bezpośredni kontakt szkodliwych substancji z oczyma i skórą pracownika. Substancje chemiczne mogą podrażnić błony śluzowe oczu lub nawet poparzyć gałkę oczną i skórę. Gogle chroniące przed kroplami cieczy, gazami i pyłami składają się z szybki najczęściej z poliwęglanu, elastycznej oprawy oraz taśmy umożliwiającej szczelne dopasowanie do twarzy.
Niektóre modele posiadają wentylację, zapobiegając wnikaniu drobinek pyłów i kropel cieczy. Z reguły można je nosić jednocześnie z okularami korekcyjnymi. Osłony twarzy składają się z szybki, oprawy i nagłowia. Muszą one chronić twarz i oczy z przodu do boków. Osłony takie są przeznaczone do ochrony twarzy i oczu przed rozbryzgami cieczy, np. podczas przelewania szkodliwych substancji płynnych.

Środki ochrony dróg oddechowych i słuchu

Przed promieniowaniem optycznym

(nadfioletowym i podczerwonym) chronią odpowiednie okulary, gogle i osłony twarzy o różnych filtrach w zależności od intensywności promieniowania. Do ochrony oczu i twarzy podczas spawania (promieniowanie optyczne, odpryski metalu, dymy spawalnicze) służą gogle spawalnicze z filtrami i okulary bądź przyłbice spawalnicze.
Okulary spawalnicze powinny posiadać boczne osłonki i mogą mieć lub nie mieć ramki uchylne. Okularów spawalniczych używa się z reguły podczas lutowania twardego.
Przyłbice spawalnicze stosowane są przy spawaniu długotrwałym i intensywnym. Chronią one oczy oraz twarz spawacza. Podczas spawania łukiem elektrycznym, przy cięciu tlenem lub strumieniem plazmy stosuje się przyłbice i tarcze spawalnicze. Przyłbice mogą posiadać systemy wentylacyjne oraz instalacje umożliwiające zamontowanie sprzętu filtrującego z wymuszonym obiegiem powietrza. Wszystkie przyłbice i tarcze spawalnicze muszą posiadać szklane lub poliwęglanowe szybki ochronne, chroniące oczy i filtry przed odpryskami.

Intensywne promieniowanie słoneczne

stanowi jedno z najbardziej powszechnych zagrożeń dla pracujących na budowie (na wolnym powietrzu) oraz dla kierujących pojazdami i operatorów sprzętu budowlanego. Ochronę przed słońcem stanowią okulary z odpowiednimi filtrami, w tym również chroniącymi przed promieniowanie UV. Dobór zależy od intensywności świecenia oraz indywidualnej wrażliwości na światło.

Do ochrony dróg oddechowych

używany jest:
Sprzęt oczyszczający – oczyszczanie powietrza ze szkodliwych substancji chemicznych oraz pyłów – odbywa się poprzez filtry, pochłaniacze oraz filtropochłaniacze. Nie są one samodzielną ochroną, lecz wymagają dodatkowych elementów, jak np. półmasek, masek, kapturów, hełmów.
Sprzęt filtrująco-pochłaniający – jest zazwyczaj kombinacją filtrów i pochłaniaczy i stanowi ochronę zarówno przed gazami, jak i cząstkami stałymi.
Sprzęt izolujący – ma za zadanie izolować od powietrza zawierającego szkodliwe czynniki lub pozbawionego wystarczającej ilości tlenu oraz zapewniać dopływ powietrza z niezależnego źródła. Zadaniem sprzętu jest zapewnienie, że szkodliwe powietrze znajdujące się w danym środowisku pracy nie dotrze do płuc pracownika.
Sprzęt ucieczkowy – jest stosowany podczas ewakuacji ze strefy zagrożenia.
Typowe środki ochrony dróg oddechowych przedstawiono w tab.1.

Lp.

Nazwa środka

Charakterystyka środka ochrony dróg oddechowych

1. Filtry krótko-czasowe Właściwości ochronne filtrów są uzależnione od materiału, z którego zostały wykonane. Powietrze przepływa przez materiał filtrujący podczas wdechu. Powietrze wydychane przedostaje się przez materiał filtrujący lub przez zawór wydechowy. Filtry zakrywają usta i nos
2. Półmaski Wdychane powietrze przepływa przez jeden lub kilka filtrów, pochłaniaczy lub filtropochłaniaczy w masce, natomiast wydychane jest przez zawór wydechowy. Kiedy filtry i pochłaniacze są zużyte, należy je wymienić na nowe i umocować w masce. Półmaska przykrywa brodę, usta i nos.
3. Maski pełne Przepływ powietrza jest taki sam, jak w półmaskach. Maska przykrywa brodę, usta, nos i oczy. Maski pełne posiadają często specjalny gwint dla różnych filtrów i pochłaniaczy. Mogą być również wyposażone w wentylator. Wtedy wdychane powietrze jest wtłaczane przez wentylator do hełmu, części twarzowej lub kaptura. Wentylator z reguły jest zasilany z baterii. Powietrze wydychane przepływa przez zawory wydechowe.
4. Środki ochrony dróg oddechowych zasilane powietrzem Powietrze do oddychania pobierane jest z sieci lub przenośnej butli i doprowadzane wężem do maski pełnej, kaptura, względnie do półmaski. Jest wymagany osobny filtr do oczyszczania powietrza, zanim dotrze ono do aparatu oddechowego. Strumień powietrza może być stały lub regulowany według potrzeb użytkownika.

Tabela 1. Typowe środki ochrony dróg oddechowych 

Kolejną ważną grupą środków ochrony głowy są

środki ochrony słuchu.

Stosowanie ich przez pracowników wynika z coraz większej ilości maszyn i urządzeń stosowanych w budownictwie. Zawodowe uszkodzenia słuchu są w ścisłej czołówce na liście chorób zawodowych w Polsce. Wynika to z lekceważenia poziomu hałasu i jego wpływu na organizm człowieka.
W sytuacji gdy poziom hałasu przekracza dopuszczalne normy, należy bezwzględnie używać indywidualnych ochron słuchu. Najprostszą metodą ochrony słuchu pracowników narażonych na pracę w głośnym środowisku jest stosowanie nauszników i zatyczek.
Aby wybrać odpowiedni środek ochronny – zatyczki lub nauszniki – należy przeprowadzić badanie natężenia hałasu w miejscu pracy. Indywidualny dobór polega na dopasowaniu poziomu tłumienia do oczekiwanego poziomu hałasu na stanowisku pracy. Uszczelki (wkłady) powinny być okresowo wymieniane (zgodnie z instrukcją ). Przeterminowane wkłady zwiększają ryzyko przechodzenia dźwięków, a co za tym idzie – obniżenia zdolności tłumiących urządzenia.

Do podstawowych środków ochrony słuchu zalicza się:
Nauszniki przeciwhałasowe – składają się one z czasz tłumiących, które obejmują małżowiny uszne i idealnie przylegają do głowy dzięki miękkim poduszkom uszczelniającym. Mogą one występować w trzech rozmiarach: małym, dużym i normalnym. Ponadto mogą być niezależne lub montowane do hełmów ochronnych.
Wkładki przeciwhałasowe – traktowane jako ochronniki słuchu używane w zewnętrznym kanale słuchowym oraz w małżowinie usznej. Mają one za zadanie szczelne zamknięcie kanału słuchowego. Ważne jest, aby stosowanie tych wkładek poprzedziły badania laryngologiczne. Lekarz powinien zadecydować, czy nie ma żadnych przeciwwskazań do ich stosowania.
Nauszniki tradycyjne – występujące jako ochronniki słuchu ze zróżnicowaną wielkością dostosowaną do różnych poziomów hałasu. Czasze nauszników, szczelnie obejmujące uszy, wykładane są miękkimi poduszeczkami, np. z tworzywa sztucznego o właściwościach tłumiących hałas.
Aktywne nauszniki – są to urządzenia wzmacniające dźwięki o niskim natężeniu. Wzmocnienie zmniejsza się stopniowo w miarę zbliżania się do poziomu 80 dB.
Nauszniki z wmontowaną krótkofalówką – umożliwiają prowadzenie rozmowy pomiędzy dwoma lub kilkoma pracownikami, jednocześnie chroniąc ich słuch przed nadmiernym hałasem. Często występują z wmontowanym odbiornikiem radiowym, dzięki czemu zmniejszają u użytkowników poczucie odcięcia od świata. Istnieje możliwość jednoczesnego słuchania programu radiowego przy ograniczeniu szkodliwego hałasu.

Głównym warunkiem spełnienia właściwej funkcji przez wymienione środki ochrony słuchu jest stosowanie ich przez cały czas przebywania w hałasie. Dlatego też, oprócz właściwej ochrony słuchu, powinny być one wygodne w użyciu.

W praktyce budowlanej bardzo często pracownicy nie używają środków ochrony słuchu z powodu niewygody związanej z ich noszeniem oraz uczuciem izolacji akustycznej, która występuje w przypadku stosowania wkładek i nauszników przeciwhałasowych o zbyt dużym tłumieniu dźwięku. Należy przy tym pamiętać, że niechęć taka wynika również z niewłaściwego doboru ochronnika dla danej osoby lub dla danego środowiska pracy, a także z cech osobniczych pracownika (wielkość i kształt przewodu słuchowego czy skłonność do uczuleń). Na wybór ochronników mają także wysoka temperatura, wilgotność czy zapylenie w miejscu pracy.

1. ustawa Prawo budowlane z 7 lipca 1994 r. z późn. zm.
2. Occupational Safety for Health Administration U.S. Department of Labor, OSHA – 2010, Head Protection (1910.135) standards 29 CFR
3. Pn-80/Z-08052: Ochrona pracy. Niebezpieczne i szkodliwe czynniki występujące w procesie pracy. Klasyfikacja
4. rozporządzenie ministra infrastruktury z 23 czerwca 2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia
5. rozporządzenie ministra infrastruktury z 6 lutego 2003 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót budowlanych
6. Kodeks pracy
7. Dyrektywa Rady 89/686/EWG z 21 grudnia 1989 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wyposażenia ochrony osobistej
8. Materiały OSHA (Occupational Safety for Health Administration U.S. Department of Labor, 2010)
9. PN-EN 937 Przemysłowe hełmy ochronne
10. PN-EN 812 Przemysłowe hełmy lekkie
11. PN-EN 168 Ochrona indywidualna oczu. Nieoptyczne metody badań
12. PN-EN 166 Ochrona indywidualna oczu. Wymagania

dr inż. Jerzy Obolewicz

Politechnika Białostocka

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Praca i Zdrowie 11/2011

W tym wydaniu m.in.:

- ABC ryzyka zawodowego. Ogólne zasady oszacowania ryzyka zawodowego.
- Rozmowa z Pawłem Machnickim, dyr. Ds. bhp w Skanska S.A.
- Jak zapobiegać zagrożeniom związanym z pracami zimowymi
- Nwe wytyczne to nie wszystko – wybory metodyczne w nauczaniu pierwszej pomocy
- Zagrożenia psychospołeczne na stanowisku mechanika samochodowego – ocena ryzyka zawodowego

Zobacz pełny spis treści