Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

O kosztach bezpieczeństwa pracy

Typography

Na co dzień spotykamy się z problemami wydatków ponoszonych na zaspokajanie potrzeb życiowych i bytowych, które określamy mianem kosztów. W przypadku gdy dysponujemy środkami finansowymi zabezpieczającymi wszystkie nasze potrzeby nie zastanawiamy się nad koniecznością ich limitowania. Zdecydowana większość zakładów pracy i ludzi odczuwa jednak brak środków na pokrycie wszystkich potrzeb. Przez to zmuszeni jesteśmy do ich ograniczania.

Henryk Purwin

W tej procedurze staramy się postępować racjonalnie, tzn. dokonujemy oceny kosztów wg ich: niezbędności dla naszego funkcjonowania, ceny, jakości, dostępności i możliwości finansowych. Szczególnie ważne jest ustalenie priorytetów. Powstają dylematy np. czy w pierwszej kolejności zainwestować w środki na zakup materiałów do produkcji, czy na spełnienie wymagań bezpieczeństwa pracy. Z punktu widzenia gospodarczego odpowiedź jest oczywista – bez materiałów nie będzie produkcji i zbędne są działania w dziedzinie bezpieczeństwa pracy. Z punktu widzenia ekonomicznego zachodzi pytanie jakie poniesiemy straty, gdy w trakcie produkcji dojdzie do wypadku przy pracy, katastrofy budowlanej? Jakie będą skutki społeczne tego zdarzenia?
Dopiero ostatnie 20-lecie XX wieku przyniosło zmiany w świadomości wielu pracodawców. Zaczęto spoglądać na problemy bezpieczeństwa i komfortu pracy w aspekcie kosztów i strat. Pojawiła się potrzeba ich racjonalizowania. Wypadki i katastrofy spowodowały upadek wielu firm. Okazało się też, że na bezpieczeństwie pracy można dobrze zarobić.

Bezpieczeństwo pracy zawsze wiązało się z trzema obszarami działalności człowieka:
1) określeniem potrzeb w zakresie ochrony życia i zdrowia w procesie pracy,
2) wolą, chęcią jego zapewnienia,
3) możliwościami technicznymi i ekonomicznymi eliminowania lub ograniczania zagrożeń.

Określenie potrzeb – to zdobycie (posiadanie) wiedzy zarówno przez pracowników, jak i pracodawców na temat metod, sposobów i środków ochrony życia i zdrowia w procesie pracy, a także ocena oddziaływania środowiska pracy na zdrowie.
Wola (chęć) zapewnienia bezpieczeństwa pracy – to we współczesnym świecie misja przedsiębiorstwa, pracodawcy, np. uświadomienie potrzeby wprowadzenia systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.
Możliwości techniczne – to przede wszystkim wiedza o sposobach likwidowania lub ograniczania zagrożeń oraz dostępność do znanych procedur i technik.
Możliwości ekonomiczne – to posiadanie środków finansowych na realizację celów i optymalne ich wykorzystanie
{module Bieżący}{/div}.

Współczesny świat to świat ekonomii, świat osiągania celów, które określić możemy zasadą „za najmniejsze nakłady – uzyskanie największych efektów społecznych i ekonomicznych”.
Jest to chyba jedyne racjonalne podejście do problemów życia i pracy współczesnego człowieka (pracodawcy, pracownika).

Podstawowe pojęcia i definicje

Przypomnijmy, że wg definicji określonej w PN-N-18001:2004 bezpieczeństwo i higiena pracy to: „stan warunków i organizacji pracy oraz zachowań pracowników zapewniający wymagany poziom ochrony zdrowia i życia przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy”.
W definicji tej zauważamy zapotrzebowanie na towary stanowiące wyposażenie środowiska pracy, a także na funkcjonowanie organizacji pracy oraz stymulację zachowań pracowników.
Nauczono się już dobrze liczyć koszty produkcji. Zapomniano (albo nie umiano liczyć) jednak o kosztach (albo stratach) bezpieczeństwa i higieny pracy.
Rzecz paradoksalna, to nie pracodawcy zabiegają o obniżenie kosztów bezpieczeństwa i higieny pracy, lecz rządy poprzez stymulatory prawne i ekonomiczne motywują pracodawców do poprawy bezpieczeństwa w ich zakładach.
Dzieje się tak, choć do niedawna jeszcze problemy bezpieczeństwa i higieny pracy dostrzegane były bardziej w aspektach politycznych (społecznych) niż ekonomicznych. Hasła prawa do pracy w godnych warunkach widniały na sztandarach w czasach strajków i pochodów 1-majowych. Pracownicy i ich przedstawiciele walczyli o bezpieczne warunki pracy, zaś pracodawcy starali się jak najniższym kosztem zaspokoić ich żądania. Sojusznikiem w żądaniach pracowników były tylko organy kontroli i nadzoru, które skrupulatnie wypełniały swoje obowiązki nakazując wykonanie różnych (czasami nawet zbędnych) zabezpieczeń.

Koszt – „wartość, z której należy zrezygnować lub którą należy ograniczyć w celu uzyskania określonego celu”.
Każda współczesna firma analizuje koszty swojej działalności, mając na uwadze ich optymalizację (jakie i o jakiej wartości nakłady należy zainwestować, aby osiągnąć maksymalny zysk). W analizie kosztów istotny element stanowią koszty pracy, w tym związane z bezpieczeństwem i higieną pracy.
Niepożądanym elementem kosztów są straty, które stanowią poważną część kosztów produkcji, więc ich minimalizacja może istotnie przyczynić się do wzrostu efektywności gospodarowania.

Strata – „nieuzasadniona, a zatem możliwa do uniknięcia, część kosztów działania określonego systemu człowiek (M) – technika (T) – środowisko (E) w świetle znanych i dostępnych rozwiązań techniczno-organizacyjnych, wyrażona w dowolnych jednostkach finansowych”.

Na co dzień spotykamy się z problemami wydatków ponoszonych na zaspokajanie potrzeb życiowych i bytowych, które określamy mianem kosztów. W przypadku gdy dysponujemy środkami finansowymi zabezpieczającymi wszystkie nasze potrzeby nie zastanawiamy się nad koniecznością ich limitowania. Zdecydowana większość zakładów pracy i ludzi odczuwa jednak brak środków na pokrycie wszystkich potrzeb. Przez to zmuszeni jesteśmy do ich ograniczania.

Henryk Purwin

W tej procedurze staramy się postępować racjonalnie, tzn. dokonujemy oceny kosztów wg ich: niezbędności dla naszego funkcjonowania, ceny, jakości, dostępności i możliwości finansowych. Szczególnie ważne jest ustalenie priorytetów. Powstają dylematy np. czy w pierwszej kolejności zainwestować w środki na zakup materiałów do produkcji, czy na spełnienie wymagań bezpieczeństwa pracy. Z punktu widzenia gospodarczego odpowiedź jest oczywista – bez materiałów nie będzie produkcji i zbędne są działania w dziedzinie bezpieczeństwa pracy. Z punktu widzenia ekonomicznego zachodzi pytanie jakie poniesiemy straty, gdy w trakcie produkcji dojdzie do wypadku przy pracy, katastrofy budowlanej? Jakie będą skutki społeczne tego zdarzenia?
Dopiero ostatnie 20-lecie XX wieku przyniosło zmiany w świadomości wielu pracodawców. Zaczęto spoglądać na problemy bezpieczeństwa i komfortu pracy w aspekcie kosztów i strat. Pojawiła się potrzeba ich racjonalizowania. Wypadki i katastrofy spowodowały upadek wielu firm. Okazało się też, że na bezpieczeństwie pracy można dobrze zarobić.

Bezpieczeństwo pracy zawsze wiązało się z trzema obszarami działalności człowieka:
1) określeniem potrzeb w zakresie ochrony życia i zdrowia w procesie pracy,
2) wolą, chęcią jego zapewnienia,
3) możliwościami technicznymi i ekonomicznymi eliminowania lub ograniczania zagrożeń.

Określenie potrzeb – to zdobycie (posiadanie) wiedzy zarówno przez pracowników, jak i pracodawców na temat metod, sposobów i środków ochrony życia i zdrowia w procesie pracy, a także ocena oddziaływania środowiska pracy na zdrowie.
Wola (chęć) zapewnienia bezpieczeństwa pracy – to we współczesnym świecie misja przedsiębiorstwa, pracodawcy, np. uświadomienie potrzeby wprowadzenia systemu zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy.
Możliwości techniczne – to przede wszystkim wiedza o sposobach likwidowania lub ograniczania zagrożeń oraz dostępność do znanych procedur i technik.
Możliwości ekonomiczne – to posiadanie środków finansowych na realizację celów i optymalne ich wykorzystanie
{module Bieżący}{/div}.

Współczesny świat to świat ekonomii, świat osiągania celów, które określić możemy zasadą „za najmniejsze nakłady – uzyskanie największych efektów społecznych i ekonomicznych”.
Jest to chyba jedyne racjonalne podejście do problemów życia i pracy współczesnego człowieka (pracodawcy, pracownika).

Podstawowe pojęcia i definicje

Przypomnijmy, że wg definicji określonej w PN-N-18001:2004 bezpieczeństwo i higiena pracy to: „stan warunków i organizacji pracy oraz zachowań pracowników zapewniający wymagany poziom ochrony zdrowia i życia przed zagrożeniami występującymi w środowisku pracy”.
W definicji tej zauważamy zapotrzebowanie na towary stanowiące wyposażenie środowiska pracy, a także na funkcjonowanie organizacji pracy oraz stymulację zachowań pracowników.
Nauczono się już dobrze liczyć koszty produkcji. Zapomniano (albo nie umiano liczyć) jednak o kosztach (albo stratach) bezpieczeństwa i higieny pracy.
Rzecz paradoksalna, to nie pracodawcy zabiegają o obniżenie kosztów bezpieczeństwa i higieny pracy, lecz rządy poprzez stymulatory prawne i ekonomiczne motywują pracodawców do poprawy bezpieczeństwa w ich zakładach.
Dzieje się tak, choć do niedawna jeszcze problemy bezpieczeństwa i higieny pracy dostrzegane były bardziej w aspektach politycznych (społecznych) niż ekonomicznych. Hasła prawa do pracy w godnych warunkach widniały na sztandarach w czasach strajków i pochodów 1-majowych. Pracownicy i ich przedstawiciele walczyli o bezpieczne warunki pracy, zaś pracodawcy starali się jak najniższym kosztem zaspokoić ich żądania. Sojusznikiem w żądaniach pracowników były tylko organy kontroli i nadzoru, które skrupulatnie wypełniały swoje obowiązki nakazując wykonanie różnych (czasami nawet zbędnych) zabezpieczeń.

Koszt – „wartość, z której należy zrezygnować lub którą należy ograniczyć w celu uzyskania określonego celu”.
Każda współczesna firma analizuje koszty swojej działalności, mając na uwadze ich optymalizację (jakie i o jakiej wartości nakłady należy zainwestować, aby osiągnąć maksymalny zysk). W analizie kosztów istotny element stanowią koszty pracy, w tym związane z bezpieczeństwem i higieną pracy.
Niepożądanym elementem kosztów są straty, które stanowią poważną część kosztów produkcji, więc ich minimalizacja może istotnie przyczynić się do wzrostu efektywności gospodarowania.

Strata – „nieuzasadniona, a zatem możliwa do uniknięcia, część kosztów działania określonego systemu człowiek (M) – technika (T) – środowisko (E) w świetle znanych i dostępnych rozwiązań techniczno-organizacyjnych, wyrażona w dowolnych jednostkach finansowych”.

Gdzie firmy generują straty

Oprócz strat związanych z wypadkami przy pracy, katastrofami i chorobami zawodowymi zdarzają się nakłady przedsiębiorstwa, które przynoszą straty zamiast zysku. Oto kilka przykładów:
• zainwestowano pieniądze na opracowanie Systemu Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy (SZBHP), a nie wdrożono go,
• zakupiono nowoczesne urządzenia, lecz nie osiągnięto wymaganych parametrów,
• zapłacono za wykonanie pomiarów środowiska pracy, lecz nie podjęto działań w celu wykonania zgłoszonych wniosków,
• „kupiono” zaświadczenia o przeszkoleniu pracowników na kursie bhp,
• zakupiono odzież i środki ochrony indywidualnej nieposiadające wymaganych atestów itp.
W przypadkach, kiedy straty dotyczą zagadnień moralnych, wizerunkowych lub kulturowych to ich wyrażenie w postaci finansowej jest dość trudne, np. w wyniku zaistniałego wypadku w firmie nastąpiła utrata jej dobrego imienia, porównywalna do utraty dobrej marki towaru.
Aby można było optymalizować koszty bezpieczeństwa i higieny pracy przede wszystkim należy umieć je identyfikować i określać.

W normie PN-N-18004:2001 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy. Wytyczne” zaleca się, aby organizacja wdrażająca system zarządzania bhp ustanowiła i utrzymywała procedury analiz ekonomicznych bezpieczeństwa i higieny pracy. Procedury te powinny obejmować identyfikację oraz zapisywanie i monitorowanie kosztów. Podstawowym celem analizy powinno być dostarczenie informacji potrzebnych do podejmowania decyzji w procesie planowania działań korygujących.
Do kosztów bezpieczeństwa i higieny pracy można zaliczyć zarówno koszty związane z nieodpowiednimi warunkami środowiska pracy, jak i koszty działań profilaktycznych.
Koszty związane z nieodpowiednimi warunkami środowiska pracy zgodnie z cytowaną wyżej normą dzielimy na trzy kategorie:
• ubezpieczenia wypadkowego,
• powstające w wyniku wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
• wynikające z pracy w warunkach szkodliwych i uciążliwych (koszty zwiększonej absencji chorobowej, obniżonej wydajności pracy oraz koszty świadczeń z tytułu pracy w warunkach szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia).
Koszty działań prewencyjnych zawierają wydatki ponoszone na spełnienie wymagań prawnych w zakresie bezpieczeństwa higieny pracy oraz na wdrożenie, utrzymanie i udoskonalenie systemu zarządzania bhp.

Najbardziej spektakularną grupą kosztów są koszty społeczne powstałe w wyniku wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Koszty wypadków przy pracy i chorób zawodowych ponosi całe społeczeństwo:
- pracownik i jego rodzina (strata dochodów, koszty leczenia i rehabilitacji itp.),
- przedsiębiorstwo (pracodawca) z tytułu absencji chorobowej pracownika, zakłócenia produkcji, strat materialnych, odszkodowań itp.,
- państwo (np. koszt leczenia w publicznych zakładach opieki zdrowotnej, renty inwalidzkie, koszty administracji sądowej i rządowej, koszty związane ze zniszczeniem środowiska naturalnego),
- inne organizacje, np. towarzystwa ubezpieczeniowe.
Wiedza o wielkości kosztów bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności kosztów wypadków, powinna stanowić jeden z elementów motywujących pracodawców do właściwego kształtowania warunków pracy.

Koszt wypadku – „teoretyczna wartość zwiększająca koszty własne przedsiębiorstwa, o które w związku z zaistniałym wypadkiem zmniejsza się wielkość zysku lub powiększa wielkość strat”.

Na obciążające przedsiębiorstwo (pracodawcę) koszty wypadków przy pracy składają się:
- płatności bieżące związane z wypadkami przy pracy (świadczenia wypłacone przez zakład poszkodowanemu lub jego rodzinie, koszty związane z wynajęciem maszyn, zleceniem produkcji podwykonawcom, naprawami wykonanymi poza zakładem, koszty transportu poszkodowanego i płatnej pomocy medycznej poza zakładem pracy),
- straty majątku trwałego i obrotowego przedsiębiorstwa (stracone surowce, półwyroby lub wyroby gotowe, utrata maszyn, narzędzi, pojazdów),
- koszty straconego czasu pracy (czas stracony przez osobę poszkodowaną zarówno w dniu wypadku, jak i w dniach absencji oraz przez inne osoby, czas związany z zastępowaniem poszkodowanego, czas dochodzenia powypadkowego),
- utrata przychodów przedsiębiorstwa (przerwa w produkcji, obniżenie wydajności i jakości pracy).
Koszty wypadków przy pracy poniesione przez przedsiębiorstwo (pracodawcę) pomniejsza się o odszkodowania otrzymane od instytucji ubezpieczeniowych.
Obowiązek określania strat czasu pracy innych osób oraz szacunkowych strat materialnych spowodowanych wypadkiem wynika także z Karty statystycznej wypadku przy pracy. Pracodawcy do realizacji tego obowiązku nie przywiązują większej wagi.
Przykładowo: w statystycznej karcie z wypadku w wyniku, którego pracownicy amputowano pourazowo część palca dłoni pracodawca w karcie jako stratę wskazał tylko 9 godzin straty czasu pracy innych osób. Rzeczywista strata (koszty) pracodawcy wyniosła – 313 480,40 zł.
Dane o stratach spowodowanych wypadkami przy pracy podawane przez pracodawców w statystycznych kartach wypadku przy pracy często nie są wiarygodne. Nie przedstawiają więc żadnej wartości statystycznej.
Jedną z przyczyn nieujawniania faktycznych kosztów wypadku jest brak wiedzy w zakresie ich określania i obliczania.

Henryk Purwin

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Przyjaciel Przy Pracy 06/2011

W tym wydaniu m.in.:

- Szorstko i gorzej
- O kosztach bezpieczeństwa pracy (cz. 1)
- Czynniki szkodliwe i uciążliwe – wymagania dla pracodawców i techniki pomiaru (cz. 1)
- Błędna ocena zdolności do pracy
- Wybuch butli acetylenowej

Zobacz pełny spis treści