Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Umowa europejska ADR: zmiany 2011–2013

Typography

Spośród zmian przepisów należy zasygnalizować lawinę zmian w podstawowej dla ADR tabeli A w dziale 3.2. Poza wykazem sklasyfikowanych już przez ekspertów ONZ towarów niebezpiecznych, tabela zawiera dla każdej pozycji, zakodowane za pomocą kodów alfanumerycznych, warunki bezpiecznego przewozu tych towarów. 

Bolesław Hancyk

W numerze 8/2010 Atestu autor opisał pracę 37. sesji Podkomitetu Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych, jej zakres tematyczny i sposób podejmowania decyzji dotyczących publikacji nowych zaleceń dla transportowych przepisów modalnych.

Prezentujemy przykładowy mechanizm przekształcania opisanych tam zaleceń ONZ w formę przepisów regulujących transport drogowy. Są one dyskutowane w Komisji Wspólnej Ekspertów RID/ADR, gdzie następnie są przekształcane w formę przepisów i zamieszczane co dwa lata, jako obowiązujące, w załącznikach A i B do umowy europejskiej ADR i w regulaminie RID. Należy podkreślić, że zalecenia ONZ, mające charakter globalny, są przekształcane w ramach ADR w przepisy dostosowane do warunków europejskich. Należy także przypomnieć, że ADR jest autonomicznym systemem bezpieczeństwa dla przemieszczania towarów niebezpiecznych, głównie chemicznych, po drogach kołowych.

Ilustracją sposobu przekształcania zaleceń ONZ w formę przepisów będzie ich zbiór, który zostanie włączony do umowy ADR w wersji obowiązującej w latach 2009–2010. W tym okresie eksperci państw europejskich – sygnatariuszy umowy ADR – pracowali nad przekształceniem zbioru zaktualizowanych zaleceń ONZ z lat 2007–2009 w znowelizowane przepisy ADR, które weszły formalnie w życie 1 stycznia 2011 r.
W wersji roboczej wspomniany zbiór nowych przepisów, będący sumą regulacji cząstkowych, został zebrany w dokumencie ECE/TRANS/WP.15/204 i zatwierdzony na 87. sesji Grupy Roboczej Ekspertów – WP.15 ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych. Opublikowane oficjalne wersje zatwierdzonych zmian w ADR w językach angielskim i francuskim tłumaczone są w państwach członkowskich na ich języki oficjalne. Okres przejściowy na wdrożenie aktualizacji wynosi 6 miesięcy od 1 stycznia każdego dwuletniego okresu wdrażania kolejnych nowelizacji.

Harmonizacja ADR z zaleceniami ONZ

EKG ONZ w 2000 r. przyjęło rezolucję o konieczności zachowania w europejskich przepisach modalnych pierwotnych ustaleń zawartych w aktualnych zaleceniach ONZ, zatwierdzonych przez Komitet Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych. Pomimo tego zobowiązania do maksymalnej harmonizacji przepisów ADR z zaleceniami ONZ eksperci europejscy próbują niekiedy wprowadzać przepisy wykraczające, nawet daleko, poza uzgodnione w zaleceniach ramy. Treść i forma poszczególnych przepisów dyskutowane są na wspólnych posiedzeniach ekspertów ADR/RID/ADN i są zatwierdzane zwykłą większością głosów, bywa nierzadko, że jest ona dość nikła.
Od 2003 r. kryteria klasyfikacyjne stosowane w umowie ADR stopniowo harmonizowano z kryteriami wypracowanymi dla potrzeb tworzonego równolegle w Podkomitecie Ekspertów ONZ ds. Transportu segmentu zagrożeń fizykochemicznych w systemie GHS. Dzięki temu kryteria klasyfikacyjne w ADR stały się w dużym stopniu zgodne z kryteriami klasyfikacyjnymi rozporządzenia CLP w chwili jego publikacji w 2008 r. Dotyczyło to oczywiście tylko kryteriów oceny zagrożeń fizykochemicznych stwarzanych przez niebezpieczne chemikalia. W świetle powyższego oczywista jest konieczność dalszej harmonizacji ADR z kryteriami klasyfikacyjnymi GHS, dotyczącymi zagrożeń toksycznych i ekotoksycznych. Z rozmysłem użyłem akronimu GHS, a nie CLP, ponieważ w umowie ADR na poziomie ONZ obowiązuje system GHS, a nie hybryda w postaci CLP. W umowie ADR, dla potrzeb wersji 2009–2010, znowelizowano już kryteria klasyfikacyjne dla substancji stwarzających zagrożenia dla środowiska wodnego. W znacznie mniejszym stopniu dotyczyło to mieszanin.

Zapisy wyrażone są językiem bardzo specjalistycznym, adresowanym praktycznie do ekspertów ekologów. Taki sposób regulacji stanowi zaskakujące zaprzeczenie lansowanej od dawna przez OECD zasady „samoklasyfikacji” substancji i mieszanin niebezpiecznych.

Jednakże kryteria dotyczące substancji stwarzających zagrożenia dla środowiska wodnego, zawarte w klasie 9, w dalszym ciągu nie dają możliwości ich zastosowania w mechanizmie klasyfikacji wg ADR z zastosowaniem „grup pakowania”. Wynika to z literalnie przeniesionych zapisów z istniejącej w GHS klasy 4.1 „Stwarzające zagrożenie dla środowiska wodnego”, w obrębie której zalicza się substancje do kategorii niewystępujących w ADR w wersji 2009–2011. Warto także podkreślić, że wspomniane zapisy w GHS zostały zaczerpnięte ze zbioru kryteriów klasyfikacyjnych firmowanych w tym zakresie przez OECD, a także przez Komisję Europejską w dyrektywach 67/548/EWG i 1999/45WE. (Pisałem o tym szerzej w „ABC bezpieczeństwa chemicznego” - patrz Atest 9/2010).

Spośród zmian przepisów należy zasygnalizować lawinę zmian w podstawowej dla ADR tabeli A w dziale 3.2. Poza wykazem sklasyfikowanych już przez ekspertów ONZ towarów niebezpiecznych, tabela zawiera dla każdej pozycji, zakodowane za pomocą kodów alfanumerycznych, warunki bezpiecznego przewozu tych towarów. 

Bolesław Hancyk

W numerze 8/2010 Atestu autor opisał pracę 37. sesji Podkomitetu Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych, jej zakres tematyczny i sposób podejmowania decyzji dotyczących publikacji nowych zaleceń dla transportowych przepisów modalnych.

Prezentujemy przykładowy mechanizm przekształcania opisanych tam zaleceń ONZ w formę przepisów regulujących transport drogowy. Są one dyskutowane w Komisji Wspólnej Ekspertów RID/ADR, gdzie następnie są przekształcane w formę przepisów i zamieszczane co dwa lata, jako obowiązujące, w załącznikach A i B do umowy europejskiej ADR i w regulaminie RID. Należy podkreślić, że zalecenia ONZ, mające charakter globalny, są przekształcane w ramach ADR w przepisy dostosowane do warunków europejskich. Należy także przypomnieć, że ADR jest autonomicznym systemem bezpieczeństwa dla przemieszczania towarów niebezpiecznych, głównie chemicznych, po drogach kołowych.

Ilustracją sposobu przekształcania zaleceń ONZ w formę przepisów będzie ich zbiór, który zostanie włączony do umowy ADR w wersji obowiązującej w latach 2009–2010. W tym okresie eksperci państw europejskich – sygnatariuszy umowy ADR – pracowali nad przekształceniem zbioru zaktualizowanych zaleceń ONZ z lat 2007–2009 w znowelizowane przepisy ADR, które weszły formalnie w życie 1 stycznia 2011 r.
W wersji roboczej wspomniany zbiór nowych przepisów, będący sumą regulacji cząstkowych, został zebrany w dokumencie ECE/TRANS/WP.15/204 i zatwierdzony na 87. sesji Grupy Roboczej Ekspertów – WP.15 ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych. Opublikowane oficjalne wersje zatwierdzonych zmian w ADR w językach angielskim i francuskim tłumaczone są w państwach członkowskich na ich języki oficjalne. Okres przejściowy na wdrożenie aktualizacji wynosi 6 miesięcy od 1 stycznia każdego dwuletniego okresu wdrażania kolejnych nowelizacji.

Harmonizacja ADR z zaleceniami ONZ

EKG ONZ w 2000 r. przyjęło rezolucję o konieczności zachowania w europejskich przepisach modalnych pierwotnych ustaleń zawartych w aktualnych zaleceniach ONZ, zatwierdzonych przez Komitet Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych. Pomimo tego zobowiązania do maksymalnej harmonizacji przepisów ADR z zaleceniami ONZ eksperci europejscy próbują niekiedy wprowadzać przepisy wykraczające, nawet daleko, poza uzgodnione w zaleceniach ramy. Treść i forma poszczególnych przepisów dyskutowane są na wspólnych posiedzeniach ekspertów ADR/RID/ADN i są zatwierdzane zwykłą większością głosów, bywa nierzadko, że jest ona dość nikła.
Od 2003 r. kryteria klasyfikacyjne stosowane w umowie ADR stopniowo harmonizowano z kryteriami wypracowanymi dla potrzeb tworzonego równolegle w Podkomitecie Ekspertów ONZ ds. Transportu segmentu zagrożeń fizykochemicznych w systemie GHS. Dzięki temu kryteria klasyfikacyjne w ADR stały się w dużym stopniu zgodne z kryteriami klasyfikacyjnymi rozporządzenia CLP w chwili jego publikacji w 2008 r. Dotyczyło to oczywiście tylko kryteriów oceny zagrożeń fizykochemicznych stwarzanych przez niebezpieczne chemikalia. W świetle powyższego oczywista jest konieczność dalszej harmonizacji ADR z kryteriami klasyfikacyjnymi GHS, dotyczącymi zagrożeń toksycznych i ekotoksycznych. Z rozmysłem użyłem akronimu GHS, a nie CLP, ponieważ w umowie ADR na poziomie ONZ obowiązuje system GHS, a nie hybryda w postaci CLP. W umowie ADR, dla potrzeb wersji 2009–2010, znowelizowano już kryteria klasyfikacyjne dla substancji stwarzających zagrożenia dla środowiska wodnego. W znacznie mniejszym stopniu dotyczyło to mieszanin.

Zapisy wyrażone są językiem bardzo specjalistycznym, adresowanym praktycznie do ekspertów ekologów. Taki sposób regulacji stanowi zaskakujące zaprzeczenie lansowanej od dawna przez OECD zasady „samoklasyfikacji” substancji i mieszanin niebezpiecznych.

Jednakże kryteria dotyczące substancji stwarzających zagrożenia dla środowiska wodnego, zawarte w klasie 9, w dalszym ciągu nie dają możliwości ich zastosowania w mechanizmie klasyfikacji wg ADR z zastosowaniem „grup pakowania”. Wynika to z literalnie przeniesionych zapisów z istniejącej w GHS klasy 4.1 „Stwarzające zagrożenie dla środowiska wodnego”, w obrębie której zalicza się substancje do kategorii niewystępujących w ADR w wersji 2009–2011. Warto także podkreślić, że wspomniane zapisy w GHS zostały zaczerpnięte ze zbioru kryteriów klasyfikacyjnych firmowanych w tym zakresie przez OECD, a także przez Komisję Europejską w dyrektywach 67/548/EWG i 1999/45WE. (Pisałem o tym szerzej w „ABC bezpieczeństwa chemicznego” - patrz Atest 9/2010).

Polska wersja ADR 2011–2012

Nowe uzupełnienia przepisów ADR w części 2 dotyczą głównie sposobu klasyfikacji mieszanin substancji niebezpiecznych stwarzających zagrożenia dla środowiska wodnego. Zawartość merytoryczna tych przepisów jest praktycznie kalką zapisów w rozporządzeniu Komisji WE 1272/2008 – CLP. Zapisy te wyrażone są językiem bardzo specjalistycznym, adresowanym praktycznie do ekspertów ekologów. Taki sposób regulacji stanowi zaskakujące zaprzeczenie lansowanej od dawna przez OECD zasady „samoklasyfikacji” substancji i mieszanin niebezpiecznych. 

Ponieważ w obszarze przepisów dotyczących transportu towarów niebezpiecznych brak jest w chwili obecnej satysfakcjonujących rozwiązań problemu nowego podejścia do sposobu klasyfikacji substancji i mieszanin stwarzających zagrożenia dla środowiska wodnego, więc wejście w życie poprzednich i obecnych zmian w ADR w tym zakresie zostało zawieszone na następne dwa lata, tj. do 31.12.2012 r. Zostało to zapisane w nowym przepisie ADR 1.6.1.19. Tuż przed zakończeniem okresu karencji obowiązywania równolegle „starej” i „nowej” wersji ADR, czyli w czerwcu 2011 r., Komitet Transportu EKG ONZ skorygował brzmienie cytowanego przepisu na wersję zrozumiałą tylko dla prawników ONZ.

Polska wersja ADR 2011–2012

Wspomniany na wstępie dokument ECE/TRANS/WP.15/204, zawierający zbiór nowych przepisów ADR, które będą obowiązywały w latach 2011–2012, obejmuje 100 stron. Ponadto, nowelizacja ADR obejmuje konieczność przetłumaczenia i włączenia w pierwszej kolejności do istniejącego tekstu ADR jego oficjalnych poprawek, niestety bardzo opóźnionych. Poprawki te, przygotowane przez Sekretariat Departamentu Transportu EKG ONZ zostały opublikowane dopiero po wspomnianym wyżej dokumencie podstawowym jako ECE/TRANS/WP.15/204/Corr.1 (Corrigendom).
Drugim uzupełnieniem jest tzw. Addendum, zawierające spóźnione, uchwalone praktycznie po terminie, dodatkowe nowe przepisy, dokument ECE/TRANS/WP.15/204/Add.1. Poszczególne przepisy zawarte w tym dokumencie musiały zostać włączone do dokumentu podstawowego. Dopiero tak scalony nowy dokument był tłumaczony na język polski.
Spośród zmian przepisów zawartych w dokumencie ECE/TRANS/WP.15/204, poza już wspomnianymi zmianami w cz. 2, należy zasygnalizować lawinę zmian w podstawowej dla ADR tabeli A w dziale 3.2. Przypomnę, że poza wykazem sklasyfikowanych już przez ekspertów ONZ towarów niebezpiecznych, tabela zawiera dla każdej pozycji, zakodowane za pomocą kodów alfanumerycznych, warunki bezpiecznego przewozu tych towarów. Zapisy tam zawarte liczą sobie już wiele lat i wymagały wprowadzenia zmian wynikających z postępu technicznego i zebranych w ubiegłych latach doświadczeń. Nowe zapisy zawarte w angielskiej wersji tabeli wymagały niezwykle starannego, „benedyktyńskiego”, przeniesienia ich do obecnej polskiej wersji tej tabeli.

W dziale 3.4 ADR, regulującym przewóz towarów niebezpiecznych w ilościach ograniczonych, wprowadzono szereg zmian i uproszczeń. Jednakże z punktu widzenia informacji wizualnej o zagrożeniach nastąpiła zmiana we wzorach stosowanych znaków ostrzegawczych, co jest małą rewolucją ze względu na masowy charakter przewozów tego rodzaju.

znaki

Również w dziale 4.1.4.1 ADR, regulującym sposoby pakowania towarów niebezpiecznych, w instrukcji pakowania P904 wprowadzono nowy znak, którym powinno się oznaczać opakowania zewnętrzne sztuk przesyłki, zawierające drobnoustroje zmienione genetycznie lub organizmy zmienione genetycznie. Ma to gwarantować właściwą informację wizualną o zagrożeniu kontaktem z drobnoustrojami uwolnionymi z opakowania.

Nowe przepisy nowelizują zasady szkolenia kierowców przewożących towary niebezpieczne. Zmieniają one zasadniczo wzór świadectwa przeszkolenia dla kierowców pojazdów przewożących towary niebezpieczne, co zaowocuje wystawianiem świadectw w postaci podobnej do plastikowej karty płatniczej.

W ramach przepisu 5.2.1.8 zliberalizowano wymogi dotyczące wyglądu znaku dla opakowań lub pojazdów przewożących towary zagrażające środowisku wodnemu. Obecny zapis mówi, że tło znaku może być białe lub inne, ale odpowiednio kontrastowe do czarnych piktogramów.
W dziale 6.2 wprowadzono bardzo duży wykaz norm dotyczących butli do gazów, natomiast w dziale 6.8 dotyczącym cystern podano adresy przepisów, zgodnie z którymi powinny być stosowane oraz daty ich wdrażania.
Nowe przepisy w dziale 8.2 nowelizują zasady szkolenia kierowców przewożących towary niebezpieczne. Przepisy tam zawarte zmieniają zasadniczo wzór świadectwa przeszkolenia dla kierowców pojazdów przewożących towary niebezpieczne. Wdrożenie tej zmiany, poza częścią informacyjną, zaowocuje wystawianiem takich świadectw dla kierowców w postaci podobnej do plastikowej karty płatniczej.

Jak powstawała polska wersja zmian do ADR?

W Ministerstwie Infrastruktury już w lipcu 2010 r. rozpoczął prace międzyresortowy zespół ekspertów, którego zadaniem, jak zwykle w pierwszym etapie prac, miało być przygotowanie specjalistycznego tłumaczenia dokumentu zawierającego zmiany do ADR. Uznano jednak za konieczne dokonanie weryfikacji aktualnie obowiązującego polskiego tekstu ADR. Weryfikacja miała na celu zlokalizowanie i usunięcie błędów, które nagromadziły się w kolejnych wersjach tłumaczeń.
Dopiero po zakończeniu tej części pracy, opracowano tłumaczenie, zgodnie z cyklem dwuletnim, dokumentu ECE/TRANS/WP.15/204 wraz z Addendum i Corrigendum na język polski.
Szczególną rolę w tej pracy odgrywa użycie właściwej, unikatowej, interdyscyplinarnej terminologii. Dotyczy to przepisów dotyczących klasyfikacji chemicznych towarów niebezpiecznych, techniki ich pakowania, ze szczególnym uwzględnieniem warunków pakowania materiałów chemicznych pod ciśnieniem oraz przewozu, z uwzględnieniem wysoko rozwiniętej techniki i urządzeń inżynieryjnych. Szczególnej staranności wymaga od ekspertów przygotowanie tekstów przepisów regulujących warunki przewozu materiałów promieniotwórczych oraz, co może zaskakiwać czytelnika, materiałów zakaźnych o szczególnie niebezpiecznym oddziaływaniu chorobotwórczym.
W drugim, nie mniej ważnym etapie prac o charakterze redakcyjnym, włącza się rozproszone zmiany do istniejącego tekstu ADR, z zachowaniem ciągłości merytorycznej, językowej i redakcyjnej. Należy podkreślić, że prace te zespół wykonuje pro publico bono. Po zatwierdzeniu merytorycznym przetłumaczonego tekstu przez MSZ, tekst ADR jest kierowany do urzędowej publikacji w Dzienniku Ustaw.

Bolesław Hancyk

ekspert w Instytucie Przemysłu Organicznego w Warszawie, ekspert akredytowany w Podkomitetach TDG i GHS oraz w Komitecie Ekspertów ONZ ds. Transportu Towarów Niebezpiecznych i ds. Globalnie Zharmonizowanego Systemu Klasyfikacji Chemikaliów (CETDG/GHS)

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Atest 10/2011

W tym wydaniu m.in.:

- Certyfikat SCC:2011 – odpowiedzialne bhp
- Przepisy bhp w praktyce laboratoryjnej (1)
- Zagrożenia chemiczne w środowisku pracy i w domu
- Jedzie, jedzie straż ogniowa, trąbka gra…
- Nowe wymagania normalizacyjne dla maszyn obuwniczych

Zobacz pełny spis treści