Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Kontrola warunków pracy

Typography

W lutowym "Ateście" redakcja opublikowała drugi artykuł cyklu „Zadania służby bhp”. Autor cyklu, Lesław Zieliński, odwołuje się do swojej książki „22 zadania służby bhp. Standardy działania”, wydanej przez "Atest" w 2009 r., która spotkała się z dużym zainteresowaniem czytelników. W nowym cyklu L. Zieliński nie tylko aktualizuje omawiane zagadnienia, ale i znacznie je rozszerza, a także wprowadza uzupełnienia wynikające ze zmieniającej się pragmatyki pracy służby bhp.

Lesław Zieliński

Redakcja jest przekonana, że cykl będzie pomocą dla wszystkich osób zdobywających zawód behapowca oraz dla młodych pracowników służby, którzy stawiają pierwsze kroki, natomiast dla praktyków z wieloletnim stażem okaże się przydatnym kompendium.

Kontrola powinna obejmować wszystkie zagadnienia mające wpływ na bezpieczeństwo pracy, a wynikające z zakresu działania i uprawnień służby bhp, bez względu na to czy wynikają z obowiązków pracodawcy, osób kierujących pracownikami czy samych pracowników. Lista obszarów i ich elementów podlegających kontroli jest dość długa, dlatego dla ułatwienia pracy i skrócenia samego protokołu warto opracować wzorcową listę kontrolną i na niej zaznaczać kontrolowane tematy z zapisem oceny: pozytywna/negatywna. Wówczas w protokole znajdą się jedynie te zagadnienia, które wymagają podjęcia działań.

Przykładowa lista kontrolna

A. Przejścia, dojścia
1. Posadzki, drzwi, schody, wejścia.
2. Barierki, poręcze.
3. Oznakowanie i oświetlenie.
4. Stan dróg, przejść w okresie zimowym.
5. Zabezpieczenia otworów w podłodze.
B. Miejsce, stanowisko pracy
1. Dostęp do miejsca pracy.
2. Porządek w miejscu pracy i wokół stanowiska pracy.
3. Sposób składowania materiałów (szczególnie niebezpiecznych i łatwopalnych).
4. Sposób składowania wyrobów.
5. Sposób składowania odpadów, śmieci.
6. Stan instalacji elektrycznej.
7. Oznakowanie i dostęp do wyłączników.
8. Zabezpieczenia w narzędzia i wyposażenie pomocnicze stanowiska pracy – ich stan i dostosowanie do wykonywanych czynności.
C. Środowisko pracy
1. Oświetlenie ogólne i miejscowe.
2. Wentylacja ogólna i miejscowa.
3. Hałas.
4. Zapylenie.
5. Drgania mechaniczne.
6. Substancje szkodliwe i niebezpieczne w powietrzu.
D. Zabezpieczenia
1. Przed przypadkowym i niepowołanym uruchomieniem maszyny, urządzenia.
2. Wyłączniki awaryjne: dostępność, oznakowanie, sprawność.
3. Przeciwporażeniowe.
4. Przed uderzeniem, pochwyceniem przez ruchome elementy.
5. Przed wypadnięciem, wpadnięciem, spadnięciem.
6. Przeciwpożarowe.
E. Pozycja przy pracy powodująca narażenia na:
1. Upadek na tym samym poziomie.
2. Upadek z wysokości.
3. Dostęp do elementów będących w ruchu.
4. Kontakt z energią elektryczną.
5. Kontakt ze szkodliwą substancją chemiczną.
6. Kontakt z ekstremalnymi temperaturami.
7. Przeciążenie podczas podnoszenia, ustawiania materiałów.
F. Metody pracy
1. Zadania wykonywane według ustalonych, przyjętych, powtarzalnych metod opisanych, np. w instrukcji:
– czy metody są odpowiednie do zadania (np. liczba osób, nadzór, kolejność czynności)?
– czy przestrzegane są rygory ujęte w metodzie?
2. Zadania wykonywane według ustaleń przełożonego:
– czy przeprowadzono instruktaż?
– czy zapoznano pracowników z zagrożeniami i sposobem ich ograniczania?
– czy zastosowana metoda jest odpowiednia do zadania (np. liczba osób, nadzór, kolejność czynności)?
3. Czy stosowane metody są bezpieczne?
4. Czy praca wykonywana jest zgodnie z instrukcją obsługi, bezpiecznego wykonywania prac?
G. Kwalifikacje i szkolenia pracowników
1. Wymagane kwalifikacje zawodowe.
2. Wymagania zdrowotne.
3. Wymagane szkolenia w zakresie bhp.
4. Znajomość obowiązujących instrukcji.
5. Znajomość poziomu ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą (zagrożenia, ich skutki i sposoby ich ograniczania). 

W lutowym "Ateście" redakcja opublikowała drugi artykuł cyklu „Zadania służby bhp”. Autor cyklu, Lesław Zieliński, odwołuje się do swojej książki „22 zadania służby bhp. Standardy działania”, wydanej przez "Atest" w 2009 r., która spotkała się z dużym zainteresowaniem czytelników. W nowym cyklu L. Zieliński nie tylko aktualizuje omawiane zagadnienia, ale i znacznie je rozszerza, a także wprowadza uzupełnienia wynikające ze zmieniającej się pragmatyki pracy służby bhp.

Lesław Zieliński

Redakcja jest przekonana, że cykl będzie pomocą dla wszystkich osób zdobywających zawód behapowca oraz dla młodych pracowników służby, którzy stawiają pierwsze kroki, natomiast dla praktyków z wieloletnim stażem okaże się przydatnym kompendium.

Kontrola powinna obejmować wszystkie zagadnienia mające wpływ na bezpieczeństwo pracy, a wynikające z zakresu działania i uprawnień służby bhp, bez względu na to czy wynikają z obowiązków pracodawcy, osób kierujących pracownikami czy samych pracowników. Lista obszarów i ich elementów podlegających kontroli jest dość długa, dlatego dla ułatwienia pracy i skrócenia samego protokołu warto opracować wzorcową listę kontrolną i na niej zaznaczać kontrolowane tematy z zapisem oceny: pozytywna/negatywna. Wówczas w protokole znajdą się jedynie te zagadnienia, które wymagają podjęcia działań.

Przykładowa lista kontrolna

A. Przejścia, dojścia
1. Posadzki, drzwi, schody, wejścia.
2. Barierki, poręcze.
3. Oznakowanie i oświetlenie.
4. Stan dróg, przejść w okresie zimowym.
5. Zabezpieczenia otworów w podłodze.
B. Miejsce, stanowisko pracy
1. Dostęp do miejsca pracy.
2. Porządek w miejscu pracy i wokół stanowiska pracy.
3. Sposób składowania materiałów (szczególnie niebezpiecznych i łatwopalnych).
4. Sposób składowania wyrobów.
5. Sposób składowania odpadów, śmieci.
6. Stan instalacji elektrycznej.
7. Oznakowanie i dostęp do wyłączników.
8. Zabezpieczenia w narzędzia i wyposażenie pomocnicze stanowiska pracy – ich stan i dostosowanie do wykonywanych czynności.
C. Środowisko pracy
1. Oświetlenie ogólne i miejscowe.
2. Wentylacja ogólna i miejscowa.
3. Hałas.
4. Zapylenie.
5. Drgania mechaniczne.
6. Substancje szkodliwe i niebezpieczne w powietrzu.
D. Zabezpieczenia
1. Przed przypadkowym i niepowołanym uruchomieniem maszyny, urządzenia.
2. Wyłączniki awaryjne: dostępność, oznakowanie, sprawność.
3. Przeciwporażeniowe.
4. Przed uderzeniem, pochwyceniem przez ruchome elementy.
5. Przed wypadnięciem, wpadnięciem, spadnięciem.
6. Przeciwpożarowe.
E. Pozycja przy pracy powodująca narażenia na:
1. Upadek na tym samym poziomie.
2. Upadek z wysokości.
3. Dostęp do elementów będących w ruchu.
4. Kontakt z energią elektryczną.
5. Kontakt ze szkodliwą substancją chemiczną.
6. Kontakt z ekstremalnymi temperaturami.
7. Przeciążenie podczas podnoszenia, ustawiania materiałów.
F. Metody pracy
1. Zadania wykonywane według ustalonych, przyjętych, powtarzalnych metod opisanych, np. w instrukcji:
– czy metody są odpowiednie do zadania (np. liczba osób, nadzór, kolejność czynności)?
– czy przestrzegane są rygory ujęte w metodzie?
2. Zadania wykonywane według ustaleń przełożonego:
– czy przeprowadzono instruktaż?
– czy zapoznano pracowników z zagrożeniami i sposobem ich ograniczania?
– czy zastosowana metoda jest odpowiednia do zadania (np. liczba osób, nadzór, kolejność czynności)?
3. Czy stosowane metody są bezpieczne?
4. Czy praca wykonywana jest zgodnie z instrukcją obsługi, bezpiecznego wykonywania prac?
G. Kwalifikacje i szkolenia pracowników
1. Wymagane kwalifikacje zawodowe.
2. Wymagania zdrowotne.
3. Wymagane szkolenia w zakresie bhp.
4. Znajomość obowiązujących instrukcji.
5. Znajomość poziomu ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą (zagrożenia, ich skutki i sposoby ich ograniczania). 

Kontrola warunków pracy cd

H. Odzież robocza i środki ochrony indywidualnej
1. Dostępność i używanie odzieży roboczej wymaganej do wykonywania określonej pracy, a także jej przydatność w konkretnych warunkach.
2. Dostępność wymaganych środków ochrony indywidualnej.
3. Stosowanie wymaganych środków ochrony indywidualnej (ochrony: głowy, słuchu, oczu, układu oddechowego, tułowia, rąk, nóg, dłoni, stóp).
4. Skuteczność i ergonomia środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego (czy nie utrudniają w znacznym stopniu wykonania pracy).
I. Ergonomia
1. Czy usytuowanie stanowiska pracy wymaga nadmiernego wysiłku?
2. Czy rozmieszczenie, kształt, kolory elementów sterowania zapewniają łatwy dostęp i nie stwarzają możliwości pomyłki?
3. Czy przestrzeń pracy jest wystarczająca dla swobodnego wykonania zadania?
4. Czy pracownik nie odczuwa zmęczenia monotonią czynności lub wymuszonym tempem pracy?
J. Dokumentacja
1. Czy prowadzona jest książka pracy maszyny, z odnotowaniem usterek, nieprawidłowości wraz ze sposobem naprawy?
2. Czy w dokumentacji maszyny odnotowywane są wprowadzone zmiany, modernizacje?
3. Czy w dokumentacji odnotowywane są przeglądy okresowe i remonty?
4. Czy prowadzana jest dokumentacja przeglądów oraz pomiarów instalacji i urządzeń elektrycznych?

Przedstawiona lista jest jedynie przykładem i nie wyczerpuje wszystkich zagadnień wymagających kontroli. Lista powinna być odpowiednio uzupełniona (lub skrócona) o te elementy, które występują (nie występują) na stanowiskach, miejscach wykonywania prac w konkretnym zakładzie.

Przykładowe ustalenie (zarządzenie) szefa firmy (dyrektora) w sprawie przeprowadzania kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy przeprowadzanych przez służbę bhp.
Na podstawie: art. 23 711 ustawy Kodeks pracy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (DzU nr 109, poz. 704 ze zm.) ustalam:
1. Pracownicy służby bhp są uprawnieni do przeprowadzania kontroli warunków pracy oraz przestrzegania przepisów i zasad bhp:
– na terenie zakładu oraz w każdym innym miejscu, w którym pracownicy zakładu wykonują prace,
– w każdym miejscu zakładu, w którym wykonują prace osoby zatrudnione na innej podstawie niż umowa o pracę oraz pracownicy firm obcych.
2. Przeprowadzający kontrolę powinien powiadomić kierownika komórki organizacyjnej o zamiarze jej przeprowadzenia. Takiemu obowiązkowi nie podlegają kontrole po wypadku przy pracy czy zgłoszeniu nieprawidłowości przez pracownika danej komórki organizacyjnej oraz kontrole sprawdzające wykonanie ustaleń, zaleceń i poleceń.
3. Kierownik kontrolowanej komórki organizacyjnej oraz podlegli mu pracownicy mają obowiązek udostępnienia kontrolującemu wszystkich pomieszczeń pracy, pomieszczeń magazynowych, a także prowadzonej dokumentacji mającej związek z bezpieczeństwem pracy oraz prowadzoną kontrolą.
4. Jeżeli kontroli podlegają obiekty, do których mają wstęp jedynie osoby upoważnione (np. pomieszczenia ruchu elektrycznego czy energetycznego), wówczas kierownik komórki organizacyjnej ma obowiązek przydzielić kontrolującym upoważnioną osobę towarzyszącą.
5. Pracownicy służby bhp podczas kontroli mają obowiązek stosowania tych samych środków ochrony indywidualnej, które są wymagane od osób zatrudnionych w miejscu kontroli, a sposób przeprowadzania kontroli nie może zakłócać procesu technologicznego czy stwarzać dodatkowych zagrożeń.
6. Po zakończeniu kontroli, kontrolujący sporządza protokół z kontroli, który podpisują osoby kontrolujące oraz osoba uczestniczącą w kontroli. Jeden egzemplarz protokołu otrzymuje kierownik kontrolowanej komórki, a drugi egzemplarz jest przechowywany w Dziale BHP.
7. Terminy i osoby odpowiedzialne oraz sposób usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości i zaleceń poprawy warunków bhp ustala kontrolujący z kierownikiem komórki organizacyjnej – zapisując je w odpowiednich rubrykach protokołu.
8. Osoby odpowiedzialne za usunięcie nieprawidłowości czy za podjęcie innych działań traktują zapisy protokołu jako polecenie do wykonania. Kontrolujący ma obowiązek wskazania kierownikowi kontrolowanej komórki organizacyjnej oraz osobie odpowiedzialnej za wykonanie polecenia przepisów, których nieprzestrzeganie spowodowało konieczność wydania polecenia.
9. Jeżeli osobą odpowiedzialną za usunięcie nieprawidłowości jest kierownik komórki innej niż kontrolowana, wówczas on również otrzymuje, za pisemnym potwierdzeniem, jeden egzemplarz protokołu z kontroli.
10. Osoby odpowiedzialne za usunięcie nieprawidłowości czy podjęcie działań w celu poprawy warunków bhp są zobowiązane do pisemnego poinformowania służby bhp o sposobie wykonania poleceń, zaleceń, ustaleń. Informację należy przekazać w ciągu 3 dni po upływie terminu wykonania polecenia.
11. Otrzymującemu polecenie przysługuje prawo odwołania się od jego wykonania. Odwołania rozpatruje dyrektor ds. technicznych. Odwołanie należy złożyć w formie pisemnej z uzasadnieniem odmowy wykonania w dniu następnym po otrzymania polecenia. Po rozpatrzeniu odwołania pisemna decyzja dyrektora ds. technicznych wraz z kopią odwołania przekazywana jest do osoby zainteresowanej oraz do Działu BHP.
12. W przypadku wydania polecenia z terminem natychmiastowego wykonania złożenie odwołania nie wstrzymuje wykonania polecenia.
13. Jeżeli podczas kontroli stwierdzono uchybienia, które mogą zostać natychmiast usunięte, kontrolujący wydaje ustne zalecenie dotyczące ich eliminacji. Wydanie ustnego zalecenia podlega odnotowaniu w protokole kontroli.
14. Pracownicy służby bhp są uprawnieni do:
– wstrzymania pracy maszyn lub innych urządzeń technicznych w razie wystąpienia bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia pracownika albo innych osób,
– odsunięcia od pracy pracownika zatrudnionego przy pracy wzbronionej,
– odsunięcia od pracy pracownika, który swoim zachowaniem lub sposobem wykonywania pracy stwarza bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia własnego albo innych osób.
Wykonawcą poleceń wymienionych wyżej jest kierownik komórki organizacyjnej, w której zaistniały sytuacje wymagające wstrzymania pracy lub odsunięcia od niej pracownika. 

Kontrola warunków pracy cd

15. Otrzymującemu polecenie o wstrzymaniu pracy przysługuje prawo odwołania się w trybie opisanym w punkcie 11.
16. Do czasu rozpatrzenia odwołania postanowienia zawarte w poleceniu mają moc obowiązującą.
17. Jeżeli pracownik służby bhp, podczas wykonywania czynności niezwiązanych bezpośrednio z kontrolą warunków pracy, stwierdzi nieprawidłowości, zagrożenia czy uchybienia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, obowiązuje go taki sam tryb postępowania, jak podczas kontroli.
18. Przeprowadzone kontrole stanu warunków pracy rejestrowane są w książce kontroli, prowadzonej w Dziale BHP razem z protokołami z kontroli. Dokumentacja przechowywana jest przez okres 4 lat.
19. W przypadku stwierdzenia uchylania się od wykonania zaleceń, ustaleń czy poleceń zapisanych w protokole z kontroli, pracownicy służby bhp mają obowiązek poinformowania o tym fakcie dyrektora zakładu.

Uwagi końcowe

1. Podczas kontroli warto zwrócić uwagę na pewien aspekt jej skuteczności, a mianowicie: jak pracownicy zareagowali na kontrolę?
– Czy przerwali pracę?
– Czy zmienili sposób wykonywania pracy?
– Czy pracownik zmienił pozycję, w jakiej wykonywał pracę, na pozycję bezpieczną?
– Czy pospiesznie uruchomiono środki ochrony zbiorowej, np. wentylację lub pracownicy zastosowali środki ochrony indywidualnej?
– Czy zmieniono rodzaj narzędzi?
Jeżeli odpowiedź na jedno z powyższych pytań jest pozytywna, to może świadczyć o tym, że:
– mimo znajomości przepisów i zasad bhp pracownicy pracę wykonują w sposób niebezpieczny albo
– pracownicy nie znają przepisów i zasad bhp obowiązujących przy danej pracy, ale na wszelki wypadek ją przerywają, zmieniają metodę itp.,
– osoby nadzoru ten stan tolerują lub
– osoby nadzoru też nie znają przepisów i zasad bhp.

Co wówczas zrobić? Można:
• potraktować kontrolę jako niebyłą, zapisując w swoich notatkach zauważone zachowania pracowników, a kontrolę powtó­rzyć,
• w protokole zapisać wszystkie dziwne zachowania i potraktować je jako nieprawidłowości w zakresie bhp ze skutkami dla pracowników i osób nadzoru,
• zadać szczegółowe pytania pracownikom i osobom nadzoru, dotyczące np.:
 – obowiązujących przepisów i zasad bhp oraz instrukcji,
 – występujących zagrożeń i ich skutków zdrowotnych,
 – sposobów ochrony przed zagrożeniami.
Sposób odpowiedzi na zadane pytania będzie pomocą w dotarciu do źródeł postępowania pracowników i da możliwość podjęcia odpowiednich działań w celu podniesienia świadomości w zakresie bhp, a co za tym idzie ograniczenia zagrożeń wynikających ze świadomie lub nieświadomie popełnianych błędów, łamania przepisów i zasad bhp.
2. Niekiedy pracownicy służby bhp w protokołach wprowadzają zapis „drobne uchybienia zostały usunięte w trakcie kontroli”. Zapis taki, bez wyjaśnienia, czego one dotyczyły, nie daje możliwości pełnej oceny stanu bhp, a także nie daje możliwości odpowiedzi na bardzo istotne pytanie, czy stan bezpieczeństwa poprawia się, czy ścieżką „drobnych uchybień” zbliża się do stanu niegwarantującego zachowania podstawowych zasad bezpieczeństwa.
3. Inspektor bhp przeprowadzający kontrolę nie musi znać się na szczegółach dotyczących poszczególnych maszyn, urządzeń, technologii czy materiałów, dlatego w rubryce protokołu „Sposób usunięcia nieprawidłowości” nie powinien wpisywać konkretnego rozwiązania technicznego, gdyż może ono okazać się mało skuteczne albo niemożliwe do realizacji – to fachowcy z danej dziedziny powinni problem rozwiązać. Często podanie gotowego rozwiązania technicznego jest źle widziane przez osoby nadzoru – czują się niedocenieni. Powyższe nie dotyczy działań oczywistych, takich jak: naprawić uszkodzoną osłonę, stosować środki ochrony indywidualnej, dodatkowo przeszkolić itp.
4. Protokoły (wraz z listą kontrolną, obejmującą kontrolowaną tematykę i ich ocenę) powinny być przechowywane przez 3–4 lata, gdyż będą one materiałem do: sporządzenia okresowej analizy stanu bhp, analiz porównawczych, sporządzania planów i oceny skuteczności działań prewencyjnych, skuteczności szkoleń w zakresie bhp oraz weryfikacji kart oceny ryzyka zawodowego.
5. W niektórych zakładach wprowadzona jest praktyka (godna polecenia) bieżącego przedstawiania pracodawcy lub wyznaczo-nym przez niego osobom kierownictwa wszystkich protokołów z kontroli przeprowadzanych przez służbę bhp. Daje to pracodawcy bieżącą informację o stanie bhp w firmie i zapobiega zdziwieniu (frustracji) po otrzymaniu raportu z rocznej analizy stanu bhp albo protokołu po kontroli PIP czy PIS.

Lesław Zieliński

były Główny Inżynier Zarządzania Bezpieczeństwem Pracy w KGHM Polska Miedź S.A. – Oddział Zakłady Górnicze „Lubin” w Lubinie

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Atest 03/2012

W tym wydaniu m.in.:

- Bariery aktywizacji zawodowej osób niepełnosprawnych
- Trzy grosze w sprawie szkoleń
- Introligator – zawód ginący
- Na budowie wierni zimą
- Nowe normy dla sprzętu elektrycznego

Zobacz pełny spis treści