Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Kaskadowa ocena ryzyka

Typography

Ocena ryzyka jest potrzebna zarówno organizacji, jak i jej pracownikom. Zgodnie z amerykańską zasadą win-win1) to, co dobre dla firmy jest dobre dla pracownika i na odwrót. Zasada ta ma głęboki sens przede wszystkim w sprawach bezpieczeństwa: z jednej strony zdrowie i życie pracowników, z drugiej – skuteczne ograniczanie niepotrzebnych strat, czyli poprawa efektywności.

Jerzy Karczewski, Krystyna Karczewska

Zastanawiając się, dlaczego ocena ryzyka zawodowego w Polsce traktowana jest w większości przypadków po macoszemu, jako wymóg prawny, bez żadnych widocznych korzyści dla firmy – doszliśmy do wniosku, że winne jest podejście do oceny ryzyka. Głównym powodem traktowania oceny ryzyka w sposób czysto instrumentalny jest brak wiedzy, w jaki sposób ocena ryzyka może zostać wykorzystana do codziennego kontrolowania zagrożeń i do eliminowania bądź ograniczania strat. Skoro jest taki wymóg prawny to trzeba to zrobić, najlepiej niech zajmą się tym specjaliści bhp, a pozostali pracownicy, z kadrą kierowniczą na czele będą mieć „święty spokój”.

W niniejszym artykule pokażemy „kaskadowe” podejście do oceny ryzyka, które pozwala na znacznie lepsze rozpoznanie zagrożeń występujących w firmie, a co za tym idzie na bardziej optymalny dobór środków ochrony.

Trzy poziomy identyfikacji zagrożeń i oceny ryzyka

Dobra ocena ryzyka, przydatna dla organizacji i dla jej pracowników, powinna być przeprowadzona na trzech poziomach:
- najwyższego kierownictwa,
- kierownictwa,
- specjalistów i ekspertów.
Stąd nazwa podejścia: kaskadowa ocena ryzyka.
Zanim przejdziemy do omówienia poszczególnych poziomów chcielibyśmy omówić rysunek:

rys-1

Krok 1 – Co robimy?
Zbudowanie skutecznego systemu zarządzania bezpieczeństwem pracy wymaga doskonałej identyfikacji i analizy zagrożeń. Konieczne jest zarówno rozpoznanie zagrożeń, jak i wnikliwa analiza, której efektem końcowym jest ustalenie środków niezbędnych do zapewnienia akceptowalnego, dla danej organizacji, poziomu ryzyka.

1) Z angielskiego win-win – wygrany-wygrany

Ocena ryzyka jest potrzebna zarówno organizacji, jak i jej pracownikom. Zgodnie z amerykańską zasadą win-win1) to, co dobre dla firmy jest dobre dla pracownika i na odwrót. Zasada ta ma głęboki sens przede wszystkim w sprawach bezpieczeństwa: z jednej strony zdrowie i życie pracowników, z drugiej – skuteczne ograniczanie niepotrzebnych strat, czyli poprawa efektywności.

Jerzy Karczewski, Krystyna Karczewska

Zastanawiając się, dlaczego ocena ryzyka zawodowego w Polsce traktowana jest w większości przypadków po macoszemu, jako wymóg prawny, bez żadnych widocznych korzyści dla firmy – doszliśmy do wniosku, że winne jest podejście do oceny ryzyka. Głównym powodem traktowania oceny ryzyka w sposób czysto instrumentalny jest brak wiedzy, w jaki sposób ocena ryzyka może zostać wykorzystana do codziennego kontrolowania zagrożeń i do eliminowania bądź ograniczania strat. Skoro jest taki wymóg prawny to trzeba to zrobić, najlepiej niech zajmą się tym specjaliści bhp, a pozostali pracownicy, z kadrą kierowniczą na czele będą mieć „święty spokój”.

W niniejszym artykule pokażemy „kaskadowe” podejście do oceny ryzyka, które pozwala na znacznie lepsze rozpoznanie zagrożeń występujących w firmie, a co za tym idzie na bardziej optymalny dobór środków ochrony.

Trzy poziomy identyfikacji zagrożeń i oceny ryzyka

Dobra ocena ryzyka, przydatna dla organizacji i dla jej pracowników, powinna być przeprowadzona na trzech poziomach:
- najwyższego kierownictwa,
- kierownictwa,
- specjalistów i ekspertów.
Stąd nazwa podejścia: kaskadowa ocena ryzyka.
Zanim przejdziemy do omówienia poszczególnych poziomów chcielibyśmy omówić rysunek:

rys-1

Krok 1 – Co robimy?
Zbudowanie skutecznego systemu zarządzania bezpieczeństwem pracy wymaga doskonałej identyfikacji i analizy zagrożeń. Konieczne jest zarówno rozpoznanie zagrożeń, jak i wnikliwa analiza, której efektem końcowym jest ustalenie środków niezbędnych do zapewnienia akceptowalnego, dla danej organizacji, poziomu ryzyka.

1) Z angielskiego win-win – wygrany-wygrany

Kaskadowa ocena ryzyka - kroki 2÷5

Krok 2 – Jak funkcjonuje system?
Wdrożenie niezbędnych rozwiązań to prawdopodobnie najtrudniejsza faza budowy systemu. Przełamywanie starych, zakorzenionych nawyków, zmiana mentalności pracowników oraz kadry kierowniczej (również z firm obcych) i ich nastawienia do spraw bhp – to wszystko wymaga bardzo dobrej komunikacji, dużych umiejętności realizacji tego typu projektów oraz cierpliwości i czasu, który jest szczególnie ważnym elementem, bowiem proces jest trudny i długi. Z naszych obserwacji wynika, że może on trwać wiele lat. Dlatego tak ważne są „narzędzia”, które pomogą nam w uzyskaniu odpowiedzi na pytanie:
Czy system funkcjonuje tak jak sobie założyliśmy2)?
Takimi narzędziami mogą być:
- Audyty – sprawdzenie zgodności z przepisami, zasadami, procedurami, instrukcjami, itp.
- Przeglądy – warunków pracy, sprzętu awaryjnego, urządzeń krytycznych, itp. Najlepiej przy pomocy list kontrolnych.
- Obserwacje – rozpoznawanie prawidłowych oraz nieprawidłowych zachowań – zakończone obowiązkowo omówieniem ich z pracownikiem.

Wdrożenie systemu jest bardzo ważne, ponieważ zdajemy sobie sprawę, że bez aktywnego współudziału WSZYSTKICH pracowników system zapobiegania zdarzeniom wypadkowym nie będzie skuteczny.

Wdrożenie systemu jest bardzo ważne, ponieważ zdajemy sobie sprawę, że bez aktywnego współudziału wszystkich pracowników system zapobiegania zdarzeniom wypadkowym nie będzie skuteczny.

Krok 3 – Uczymy się na błędach.
Jak stwierdził profesor Kenneth R. Andrews z Harwardu „Każde zdarzenie wypadkowe, niezależnie jak małe, jest błędem organizacji”. Dochodzimy więc do wniosku, że zbieranie informacji o zdarzeniach wypadkowych (wypadki, zdarzenia potencjalnie wypadkowe, niebezpieczne sytuacje) jest koniecznym elementem systemu bezpieczeństwa pracy. Każde zdarzenie jest okazją do sprawdzenia skuteczności systemu. Pojawiły się tu dwa kolory:
- Zielony – obrazujący zdarzenia niepowodujące strat ludzkich (zdarzenie potencjalnie wypadkowe, niebezpieczna sytuacja), które nazwiemy dla uproszczenia incydentami.
- Pomarańczowy – obrazujący zdarzenia, które spowodowały choroby, urazy bądź śmierć pracownika.
Statystycznie znacznie więcej zdarzeń stanowią te występujące przed wypadkiem, czyli dające szansę na wyeliminowanie przyczyn przyszłych wypadków. O jakości systemu zarządzania bezpieczeństwem pracy bardzo wiele mówi proporcja zarejestrowanych i zbadanych incydentów do zarejestrowanych i zbadanych wypadków. Niestety, w wielu organizacjach jest to zero, ponieważ incydenty nie są ani rejestrowane, ani badane.

Krok 4 – Czy system jest skuteczny?
Pytanie to stawiamy w dwóch płaszczyznach:
- czy system został skutecznie wdrożony – działa zgodnie z założeniami?
- czy system jest skuteczny w zapobieganiu zdarzeniom wypadkowym i stratom?

Dlatego tak ważne jest monitorowanie systemu i mierzenie obiektywnych wskaźników opisujących jego funkcjonowanie i skuteczność. Są to informacje bardzo cenne dla stałego doskonalenia systemu:
- System nie funkcjonuje zgodnie z założeniami – proces wdrożenia nie został skutecznie przeprowadzony lub nie został jeszcze zakończony. Wskaźniki opisujące funkcjonowanie systemu nazywamy wskaźnikami proaktywnymi.
- System nie jest skuteczny – należy zwrócić uwagę na kroki 1 i 2. Wskaźniki opisujące skutki to wskaźniki reaktywne.

Krok 5 – Doskonalenie systemu.
Budowa systemu zarządzania bezpieczeństwem pracy to proces ciągły, który w organizacji nie ma końca. Wynika to z kilku powodów, m.in.:
- Zmian technologicznych – powodujących nowe lub eliminujące dotychczas istniejące zagrożenia.
- Postępu nauki – przynoszącego też skuteczne środki ochrony.
- Coraz powszechniejszego dostępu do informacji, baz danych, co pozwala korzystać z doświadczeń innych firm i uczyć się na błędach innych. Nie do przecenienia jest rola, jaką odgrywa Internet. Działania doskonalące dzielimy na:
- Działania korekcyjne – usuwanie skutków bez analizowania przyczyn. Są to doraźne działania, które pozwalają lokalnie ograniczyć poziom ryzyka. Prosty przykład to „przekonanie” pracownika do stosowania środków ochrony indywidualnej.
- Działania korygujące – wyeliminowanie przyczyn w celu uniknięcia powtórzenia się podobnego zdarzenia.
- Działania zapobiegawcze – wyeliminowanie potencjalnych przyczyn zdarzenia wypadkowego.

Ten element systemu to – jak pokazaliśmy na rysunku – serce systemu. Kiedy serce przestaje bić – system umiera.
Na zakończenie tej części przedstawiamy model kaskadowej oceny ryzyka:

rys-2

2) Zgodnie z terminologią systemów zarządzania – ustanowienie systemu.

Jerzy Karczewski, Krystyna Karczewska

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Przyjaciel Przy Pracy 01/2013

W tym wydaniu m.in.:

- Marzenia o strategii
- Dla jednych potrzeba, dla innych jeszcze luksus
- Zasady odpowiedzialności za naruszanie obowiązków w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (cz. 1)
- Strategia dobrana do zagrożeń
- Uwaga na laboratoria, którym zlecamy wykonanie pomiarów środowiska pracy

Zobacz pełny spis treści