Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Typowe błędy w ocenie ryzyka zawodowego

Typography

W latach 90. w ramach harmonizacji przepisów krajowych z wymaganiami unijnymi, w szczególności dyrektywy ramowej 89/391/EWG z 12 czerwca 1989 r., pojawiły się w Kodeksie pracy zapisy wprowadzające obowiązek informowania pracowników o ryzyku zawodowym (1991 r. – ówczesny art. 215), a następnie sporządzania jego analizy, dokumentowania i zapobiegania.

Zdzisław Jan Zasada

Mimo wieloletniego doświadczenia, wciąż zdarza się, że ocena ryzyka zawodowego jest albo mało przydatnym w praktyce spełnieniem wymagań prawnych, albo uśpieniem sumienia pracodawcy, który widząc w tabeli oceny określenie „akceptowalne” uznaje, że zrobił już wszystko na ten temat, co powinien zrobić. Po czym dokumentacja ląduje w komórce bhp, odkurzana jedynie z okazji kontroli PIP, wypadku przy pracy lub dla przedstawiania jej innym organom.

Wykorzystując dostępne metody badawcze, dosyć łatwo jest przeprowadzić oraz sporządzić dokumentację orz, co w konsekwencji uczyni ją narzędziem wspomagającym system zarządzania bezpieczeństwem pracy. Tym niemniej, od samego początku procesu oceny ryzyka zawodowego, należy unikać wielu popełnianych błędów.

Jak pokazuje praktyka – pracodawcy i oceniający ryzyko zawodowe materiały zdobywają najczęściej drogą internetową, traktując je jako jedyne źródło wiedzy o stanowiskach, zagrożeniach, sporządzeniu oceny oraz jej dokumentowaniu. Rzadko posiłkują się literaturą fachową, opracowaniami lub korzystają z ogólnopolskich czasopism traktujących o bhp. Często pracownik, na którego stanowisku ryzyko zostało ocenione, zaznajamiając się z wynikiem oceny, nie zawsze zdaje sobie sprawę z pełnego katalogu zagrożeń. Utrwalane jest więc w nim przekonanie, że dokument zawiera jedynie te zagrożenia, które pracownik na danym stanowisku poznał podczas przygotowania zawodowego w szkole. Nadal jednak nie wie, jakie jest prawdopodobieństwo, że zachoruje lub ulegnie wypadkowi w tym środowisku pracy.

Przedmiotem niniejszego rozważania jest zaprezentowanie najczęściej popełnianych błędów w toku dokonywania orz na wszystkich jej etapach.

Planowanie oceny ryzyka zawodowego

Proces planistyczny polega przede wszystkim na uświadomieniu kadrze kierowniczej oraz pracownikom kolejności działań i metodycznego zakresu oceny ryzyka. Zaczyna się on od identyfikacji zagrożeń i kończy na określeniu efektów przeprowadzonych czynności. Ważne jest poświęcenie uwagi sytuacjom mogącym wywołać zagrożenie, chorobę zawodową, ale przede wszystkim działaniom prowadzącym do zlikwidowania lub zminimalizowania czynników wypadkowych i chorobotwórczych. Należy położyć nacisk na wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej i zbiorowej, co wiązać się będzie z przeznaczeniem odpowiednich nakładów finansowych.

bhp1

Główne elementy procesu oceny ryzyka.

Typowe błędy podczas prac planistycznych dotyczących oceny ryzyka zawodowego

• Brak zaangażowania zespołu w ocenę lub brak zaangażowania pracowników mających praktyczną wiedzę na temat procedury oceny ryzyka
W ocenie ryzyka powinni brać udział pracownicy lub ich przedstawiciele, nie tylko pracodawca, gdyż wszystkie te osoby mogą wnieść swój wkład na różnych etapach realizacji procesu.
• Powierzenie oceny ryzyka osobie niekompetentnej
Może się zdarzyć, że osoba wyznaczona do przeprowadzenia oceny ryzyka nie jest wystarczająco kompetentna, aby wykonać wszystkie zadania. Ważne jest więc, by osoby przeprowadzające ocenę oraz pracodawca byli świadomi tego rodzaju ograniczeń. Nie ulega wątpliwości, że – o ile zachodzi taka potrzeba – należy włączyć do procesu oceny specjalistów lub inne osoby, mające kierunkowe przygotowanie specjalistyczne.
• Zaangażowanie w proces oceny ryzyka specjalistów nieznających przedsiębiorstwa
Jeżeli proces oceny ryzyka zleciliśmy specjalistom z podmiotów zewnętrznych, należy przekazać im niezbędne informacje dotyczące działalności firmy, w tym jasno określony zakres produkcji/usług oraz dostępne zasoby. Na podstawie tych informacji będą oni mogli dostosować swoje podejście do specyfiki danej działalności gospodarczej.

Ocena ryzyka zawodowego

Przy dokonywaniu oceny ryzyka winno się przestrzegać kolejnych etapów czynności, które zobrazowane są na poniższej ilustracji.

bhp2  bhp3

W latach 90. w ramach harmonizacji przepisów krajowych z wymaganiami unijnymi, w szczególności dyrektywy ramowej 89/391/EWG z 12 czerwca 1989 r., pojawiły się w Kodeksie pracy zapisy wprowadzające obowiązek informowania pracowników o ryzyku zawodowym (1991 r. – ówczesny art. 215), a następnie sporządzania jego analizy, dokumentowania i zapobiegania.

Zdzisław Jan Zasada

Mimo wieloletniego doświadczenia, wciąż zdarza się, że ocena ryzyka zawodowego jest albo mało przydatnym w praktyce spełnieniem wymagań prawnych, albo uśpieniem sumienia pracodawcy, który widząc w tabeli oceny określenie „akceptowalne” uznaje, że zrobił już wszystko na ten temat, co powinien zrobić. Po czym dokumentacja ląduje w komórce bhp, odkurzana jedynie z okazji kontroli PIP, wypadku przy pracy lub dla przedstawiania jej innym organom.

Wykorzystując dostępne metody badawcze, dosyć łatwo jest przeprowadzić oraz sporządzić dokumentację orz, co w konsekwencji uczyni ją narzędziem wspomagającym system zarządzania bezpieczeństwem pracy. Tym niemniej, od samego początku procesu oceny ryzyka zawodowego, należy unikać wielu popełnianych błędów.

Jak pokazuje praktyka – pracodawcy i oceniający ryzyko zawodowe materiały zdobywają najczęściej drogą internetową, traktując je jako jedyne źródło wiedzy o stanowiskach, zagrożeniach, sporządzeniu oceny oraz jej dokumentowaniu. Rzadko posiłkują się literaturą fachową, opracowaniami lub korzystają z ogólnopolskich czasopism traktujących o bhp. Często pracownik, na którego stanowisku ryzyko zostało ocenione, zaznajamiając się z wynikiem oceny, nie zawsze zdaje sobie sprawę z pełnego katalogu zagrożeń. Utrwalane jest więc w nim przekonanie, że dokument zawiera jedynie te zagrożenia, które pracownik na danym stanowisku poznał podczas przygotowania zawodowego w szkole. Nadal jednak nie wie, jakie jest prawdopodobieństwo, że zachoruje lub ulegnie wypadkowi w tym środowisku pracy.

Przedmiotem niniejszego rozważania jest zaprezentowanie najczęściej popełnianych błędów w toku dokonywania orz na wszystkich jej etapach.

Planowanie oceny ryzyka zawodowego

Proces planistyczny polega przede wszystkim na uświadomieniu kadrze kierowniczej oraz pracownikom kolejności działań i metodycznego zakresu oceny ryzyka. Zaczyna się on od identyfikacji zagrożeń i kończy na określeniu efektów przeprowadzonych czynności. Ważne jest poświęcenie uwagi sytuacjom mogącym wywołać zagrożenie, chorobę zawodową, ale przede wszystkim działaniom prowadzącym do zlikwidowania lub zminimalizowania czynników wypadkowych i chorobotwórczych. Należy położyć nacisk na wyposażenie pracowników w środki ochrony indywidualnej i zbiorowej, co wiązać się będzie z przeznaczeniem odpowiednich nakładów finansowych.

bhp1

Główne elementy procesu oceny ryzyka.

Typowe błędy podczas prac planistycznych dotyczących oceny ryzyka zawodowego

• Brak zaangażowania zespołu w ocenę lub brak zaangażowania pracowników mających praktyczną wiedzę na temat procedury oceny ryzyka
W ocenie ryzyka powinni brać udział pracownicy lub ich przedstawiciele, nie tylko pracodawca, gdyż wszystkie te osoby mogą wnieść swój wkład na różnych etapach realizacji procesu.
• Powierzenie oceny ryzyka osobie niekompetentnej
Może się zdarzyć, że osoba wyznaczona do przeprowadzenia oceny ryzyka nie jest wystarczająco kompetentna, aby wykonać wszystkie zadania. Ważne jest więc, by osoby przeprowadzające ocenę oraz pracodawca byli świadomi tego rodzaju ograniczeń. Nie ulega wątpliwości, że – o ile zachodzi taka potrzeba – należy włączyć do procesu oceny specjalistów lub inne osoby, mające kierunkowe przygotowanie specjalistyczne.
• Zaangażowanie w proces oceny ryzyka specjalistów nieznających przedsiębiorstwa
Jeżeli proces oceny ryzyka zleciliśmy specjalistom z podmiotów zewnętrznych, należy przekazać im niezbędne informacje dotyczące działalności firmy, w tym jasno określony zakres produkcji/usług oraz dostępne zasoby. Na podstawie tych informacji będą oni mogli dostosować swoje podejście do specyfiki danej działalności gospodarczej.

Ocena ryzyka zawodowego

Przy dokonywaniu oceny ryzyka winno się przestrzegać kolejnych etapów czynności, które zobrazowane są na poniższej ilustracji.

bhp2  bhp3

Etap 1. Identyfikacja zagrożeń i osób narażonych

Etap 1. Identyfikacja zagrożeń i osób narażonych

Potencjalnym zagrożeniem może być wykonywanie każdej czynności, która może spowodować szkodę. Jest to cecha atawistyczna lub właściwość przedmiotów wykorzystywanych w procesach produkcji. Dotyczy to także metod lub praktyk stosowanych w pracy. Zagrożenia te mają wpływ na pracowników, mienie i procesy technologiczne. W licznych przypadkach są przyczyną nieszczęść, pogarszającego się stanu zdrowia lub uszkodzenia sprzętu i maszyn.

• Niedostrzeganie pewnych kategorii ryzyka
W ocenie ryzyka konieczne jest uwzględnienie zagrożeń natury psychospołecznej oraz kwestii organizacyjnych w miejscu pracy. Każda ze zmian związana zarówno ze sposobem przebiegu procesu pracy, jak i zarządzaniem pracą, a także jej gospodarczym oraz społecznym kontekstem, może doprowadzić do powstania zagrożeń psychospołecznych. Wpływając na podwyższenie poziomu stresu, mogą one skutkować znacznym pogorszeniem stanu zdrowia psychicznego i fizycznego. Ponadto zagrożenia, ryzyko i przyczyny wypadków są związane z: czynnikiem ludzkim, sprzętem, środowiskiem, produktami, organizacją pracy.
• Nieuwzględnianie odległych w czasie skutków zagrożeń zdrowotnych
W trakcie pobieżnej i niedokładnej oceny ryzyka zwykle bierze się pod uwagę najbardziej oczywiste zagrożenia. Skutki zagrożeń odległych w czasie np.: psychospołecznych, związanych z wpływem substancji chemicznych lub wysokim poziomem natężenia hałasu, są trudniejsze do zaobserwowania lub zupełnie niedostrzegane. Z tego powodu często nie są uwzględniane.
• Ocena wyłącznie na podstawie instrukcji, bez uwzględniania czynnika ludzkiego
Ważnym elementem jest włączenie w proces identyfikacji zagrożeń doświadczonych pracowników. Posiadają oni niezbędną wiedzę odnoszącą się do wystąpienia i okoliczności potencjalnych zagrożeń, nie tylko na konkretnym stanowisku, ale także na terenie zakładu pracy. Nie wszystkie elementy dotyczące bezpieczeństwa pracy są opisane w instrukcjach, z tego też powodu należy odnieść się do praktyki i przyjrzeć się temu, co dzieje się w miejscu pracy.
• Zbyt ścisłe przestrzeganie listy kontrolnej
Kryteria oceny ryzyka winny być szeroko rozumiane. Należy w nich uwzględnić zagrożenia znajdujące się na liście kontrolnej i wynikające z realnych sytuacji, w jakich mogą znaleźć się pracownicy podczas pracy.
W badaniu zagrożenia metodą obserwacji można zidentyfikować jego występowanie i natężenie, co umożliwi porównywanie sytuacji z odpowiednimi informacjami. Często też należy wykonywać analizę próbek powietrza lub badanie działania maszyny, pozwalające ustalić zagrożenia o podłożu chemicznym lub mechanicznym.
Z powodów praktycznych i analitycznych lista kontrolna zawiera spis poszczególnych problemów/zagrożeń, jednak w konkretnym miejscu pracy mogą one być ze sobą ściśle połączone. Wdrożony środek zapobiegawczy służący wyeliminowaniu określonych zagrożeń, może jednocześnie pomóc w zapobieganiu innemu zagrożeniu.
• Lekceważenie istotnych zagrożeń, trywializacja
Wszystkie potencjalne źródła zagrożeń winny być wpisane na listę kontrolną i nie jest ważna sporadyczność ich występowania, mały wpływ na pracownika lub zastosowanie odpowiednich środków zapobiegawczych.
Gromadzenie danych na temat miejsc i stanowisk pracy oraz osób zatrudnionych może pomóc w identyfikacji zagrożeń i narażonych na nie pracowników. Informacje powinny być analizowane zgodnie z zasadą, iż warunki pracy i stanowiska mogą się różnić w obrębie przedsiębiorstwa, ale też w poszczególnych halach produkcyjnych czy biurowych. Wystąpienie niedokładności oraz niedociągnięć w tym procesie ma wpływ na dokładność i jakość oceny ryzyka.
• Pomijanie stanowisk pomocniczych
Jednym z błędów najczęściej popełnianych w procesie oceny ryzyka i gromadzeniu informacji jest pomijanie stanowisk pomocniczych, np. konserwatorów czy osób sprzątających. Na tego rodzaju stanowiskach również może dojść do poważnych wypadków.
• Nieuwzględnianie możliwości przebywania w miejscu pracy pracowników z innych firm albo innych osób, np. podwykonawców czy gości
Osoby przebywające czasowo na terenie miejsc pracy są narażone na ryzyko wypadku. Same też mogą stanowić źródło dodatkowego zagrożenia w tych obiektach. Klienci, interesanci w urzędach, osoby z zewnątrz czy pacjenci w szpitalach najprawdopodobniej nie są świadomi zagrożeń w miejscu przebywania ani środków ostrożności, jakie w związku z nimi należy przedsięwziąć.
• Brak koordynacji pomiędzy pracodawcą a podwykonawcami
Pracodawcy i ich podwykonawcy powinni koordynować działania oraz informować się wzajemnie, a także informować odpowiednich pracowników lub ich przedstawicieli o wszelkich zagrożeniach i istniejącym ryzyku. Działania podwykonawców z reguły prowadzone są równolegle z harmonogramem czasu pracy przedsiębiorstwa lub instytucji. Wprowadzenie na teren miejsca pracy obcych osób oraz sprzętu stanowi więc potencjalne zagrożenie dla stałych pracowników, którzy nie zostali zaznajomieni z nowymi sytuacjami.
• Pominięcie grup osób, które mogą być szczególnie narażone
Młodociani pracownicy, wolontariusze, kobiety w ciąży, niepełnosprawni, starsi pracownicy są w większym stopniu narażeni na zagrożenia i dodatkowe ryzyko wypadkowe. Ważne jest więc, aby rozważyć szczególnie elementy zagrożenia ich dotyczące. W każdym z przypadków należy podejmować środki zapobiegawcze korzystne dla tej grupy zatrudnionych.
• Brak ewidencji sprzętu wykorzystywanego okazjonalnie
Na liście sprzętu znajdującego się w przedsiębiorstwie należy uwzględnić wszystkie znajdujące się w nim urządzenia. Rzadko wykorzystywane maszyny, pojazdy, sprzęt, urządzenia, wyposażenie, które zostały pominięte w procesie oceny ryzyka, mogą w określonych sytuacjach stanowić zagrożenie.
• Brak uwzględniania danych o wypadkach przy pracy i złym stanie zdrowia
Dane dotyczące okoliczności oraz skutków wypadków przy pracy stanowią cenne źródło informacji przy identyfikacji zagrożeń, miejsc niebezpiecznych, ewidencji szczególnie narażonych pracowników. Często – i to jest błąd – zdarza się, że na tym etapie procesu oceny ryzyka nie uwzględnia się informacji odnoszących się do wypadków przy pracy lub złego stanu zdrowia pracowników.

Z omówieniem pozostałych etapów można się zapoznać w kolejnych wydaniach miesięcznika "Przyjaciel przy Pracy"

dr Zdzisław Jan Zasada

WSH-E we Włocławku

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Przyjaciel Przy Pracy 09/2013

W tym wydaniu m.in.:

- Inspektorzy postulują zmiany w prawie
- Obowiązki pracodawcy i pracownika wynikające z gospodarki chemikaliami
- Zrównoważony rozwój
- Nowe rozporządzenie w sprawie bhp przy urządzeniach energetycznych
- Długotrwałe postępowanie sądowe

Zobacz pełny spis treści