Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Uprawnienia do obsługi wózków jezdniowych

Typography

Wózki jezdniowe umożliwiają transport ciężkich ładunków, które nie powinny być przenoszone ręcznie. Często w potocznym języku możemy spotkać się z innymi określeniami jak: wózki podnośnikowe, widłowe, widlaki, sztaplarki czy raki. Nawiązanie do wideł w potocznym nazewnictwie wynika z faktu, iż jest to najpopularniejszy rodzaj osprzętu wykorzystywanego w tych urządzeniach, ale nie jedyny.

Mieczysław Kluska

Najbardziej prawidłowym określeniem jest użycie nazwy wózki jezdniowe [1], ponieważ tylko ona obejmuje całe spektrum tych maszyn. Ponadto takie nazewnictwo funkcjonuje w nadawanych uprawnieniach, niezależnie od ukończonych kursów lub szkoleń.

Kierowcą wózka jezdniowego może zostać pracownik, który spełnił następujące warunki:
1. wiek – co najmniej 18 lat,
2. potwierdził stan zdrowia stosownym orzeczeniem lekar- skim [2],
3. odbył instruktaż stanowiskowy, zakończony sprawdzeniem wiedzy,
4. ukończył z wynikiem pozytywnym szkolenie (kurs) i uzyskał kwaliikacje, potwierdzone stosownym zaświadczeniem,
5. uzyskał imienne zezwolenie, wydane przez pracodawcę.

Alternatywnie – zamiast punktów 4) i 5)

6. ukończył kurs operatorów na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2001
r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (Dz.U. nr 118 poz. 1263),
albo
7. zdał egzamin państwowy na operatora w Urzędzie Dozoru Technicznego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwaliikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. nr 79 poz. 849).

„Uprawnienia wewnętrzne”, czyli imienna zgoda na użytkowanie wózków jezdniowych, to obecnie jedna z najpopularniejszych dróg zdobycia uprawnień do prowadzenia tych urządzeń szczególnie w irmach, gdzie występuje duża rotacja pracowników. Należy pamiętać o kilku istotnych elementach, aby takie uprawnienia miały moc prawną. Nie można zapominać, że drogą do zdobycia uprawnień jest ukończenie kursu [3]. Istnieje wiele irm, które organizują szkolenia dla kierowców wózków jezdniowych (również w siedzibie pracodawcy), ale warunkiem nabycia uprawnień jest odbycie kursu w oparciu o program stworzony i udostępniony przez UDT. Należy mieć pewność, że irma posiada oryginalny program nauczania, uprawniający do nadawania ww. uprawnień zawodowych, co można sprawdzić w dostępnym w Internecie „Wykazie irm posiadających program szkolenia udostępniony przez Urząd Dozoru Technicznego.”
Warto wspomnieć, że do 2010 r. oprócz UDT opracowywaniem programów kursów do obsługi wózków jezdniowych zajmował się również Ośrodek Doskonalenia Kadr w Mysłowicach. Programy Ośrodka zostały przejęte przez Akademię UDT i nadal są aktualne.

Czas trwania kursu jest zróżnicowany w zależności od rodzaju wózka, na który chcemy zdobyć uprawnienia i wynosi odpowiednio dla poszczególnych wózków (w godzinach lekcyjnych, czyli 45 min):
• 13 godzin – wózki jezdniowe unoszące, w tym 3 godz. zajęć praktycznych,
• 26 godzin – wózki jezdniowe unoszące, naładowne i ciągnikowe, w tym 5 godz. zajęć praktycznych,
• 42 godziny – wózki podnośnikowe prowadzone i zdalnie sterowane (kategoria urządzeń III WJO), w tym 10 godz. zajęć praktycznych,
• 59 godzin – wózki podnośnikowe z wyłączeniem specjalizowanych (kategoria urządzeń II WJO), w tym 15 godz. zajęć praktycznych,
• 81 godzin – wózki podnośnikowe specjalizowane (kategoria urządzeń I WJO, głownie wózki ze zmiennym wysięgiem oraz operatorem unoszonym wraz z ładunkiem), w tym 25 godz. zajęć praktycznych,
• 8 godzin bezpieczna wymiana butli gazowej (szkolenie z wymiany butli jest potrzebne przy wózkach napędzanych tym paliwem, oczywiście operator nie musi być przeszkolony w tym zakresie by prowadzić wózek, ale nie może samodzielnie wymienić butli).

Ponadto istnieje możliwość podniesienia uprawnień poprzez uczestnictwo w kursie uzupełniającym. Przed przystąpieniem do niego należy:
1. posiadać zaświadczenie kwaliikacyjne uprawniające do obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych w kate- gorii II WJO,
2. posiadać zaświadczenie o ukończeniu kursu wg programu opracowanego lub zatwierdzonego przez Akademię UDT.

Czas szkolenia uzupełniającego jest różny w zależności od kategorii wydawanego zaświadczenia, a mianowicie:
• 28 godzin dla szkolenia z zakresu obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych specjalizowanych (dla jednego rodzaju wózka, np. ze zmiennym wysięgnikiem), w tym 10 godzin zajęć praktycznych,
• 34 godziny dla szkolenia z zakresu obsługi wózków jezdniowych podnośnikowych specjalizowanych obu rodzajów wózka, w tym 16 godzin zajęć praktycznych.

Kursant musi odbyć przynajmniej taką liczbę godzin, jaka została wypisana powyżej, w przeciwnym razie kurs jest nieważny. Liczba godzin musi być wypisana na suplemencie zaświadczenia, którego wzór został ściśle określony przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.
Posiadanie zaświadczenia nie uprawnia jeszcze operatora do poruszania się wózkiem jezdniowym. Musi jeszcze otrzymać od pracodawcy pisemną imienną zgodę na prowadzenie wózka w jego zakładzie. Zgoda ta jest jednorazowa i po rozwiązaniu umowy o pracę traci swoją ważność. Jeśli pracownik posiada zaświadczenie o odbyciu kursu, to przedstawia je u następnego pracodawcy, co stanowi podstawę do wystawienia ponownie imiennej zgody na użytkowanie wózka.
Kwaliikacje zawodowe nadane przez UDT są kolejnym dokumentem, jakim operator może się legitymować. Rozróżniamy trzy kwaliikacje do obsługi wózków [4]:
III WJO – wózki podnośnikowe prowadzone i zdalnie sterowane,
II WJO – wózki podnośnikowe z wyłączeniem specjali- zowanych,
I WJO – wózki podnośnikowe specjalizowane (wózki ze zmiennym wysięgiem oraz operatorem unoszonym wraz z ładunkiem).

Ich kolejność nie jest przypadkowa – jeśli operator legitymuje się kwaliikacją np. II WJO może prowadzić wózki z tej kategorii oraz z kategorii niższej, czyli III WJO, zabrania mu się natomiast używać wózków należących do grupy I WJO. Dlatego warto uzyskać kwaliikację I WJO, ponieważ daje nam to możliwość prowadzenia wszystkich wózków jezdniowych.

Na samym początku należy odbyć kurs przygotowujący uczestnika do egzaminu UDT (ale uwaga – jego ukończenie nie upoważnia do wykonywania pracy na podstawie zezwolenia pracodawcy). Jeśli już mamy zaświadczenie o ukończeniu kursu, możemy złożyć wniosek do terenowego oddziału UDT o przeprowadzenie egzaminu kwaliikacyjnego. Egzamin podzielony jest na dwie części. Część teoretyczna, na którą składa się pięć pytań oraz część praktyczna – wykonanie wskazanej operacji. Jeśli kursant pozytywnie przejdzie egzamin otrzymuje zaświadczenie kwaliikacyjne w formie legitymacji podobnej do prawa jazdy. Podobieństwo to nie kończy się tylko na kształcie, ponieważ tak samo jak prawo jazdy zaświadczenie obowiązuje na terenie całego kraju, jest bezterminowe i nie wymaga imiennej zgody pracodawcy.

Kwaliikacje UDT dają możliwość poruszania się poza terenem zakładu (przy spełnieniu innych wymogów do poruszania się po drogach publicznych, jak np. odpowiednia kategoria prawa jazdy). Kolejną możliwością zdobycia uprawnień do posługiwania się wózkami jezdniowymi, choć rzadko spotykaną, jest książeczka Instytutu Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego [5]. Należy pamiętać, że wózki jezdniowe wykorzystywane są niemal we wszystkich rodzajach przedsiębiorstw, również budowlanych czy górniczych (terenowe wózki jezdniowe, wózki ze zmiennym wyciągiem zwane potocznie „Manitu”). Kwalifikacja nadawana przez IMBiGS ma podobną rangę, jak ta „UDTowska” – również trzeba odbyć kurs na podstawie programu opracowanego przez IMBiGS i tak samo należy zdać egzamin przed komisją IMBiGS.

Oczywiście należy pamiętać, ze niezależnie od posiadanych uprawnień do obsługi wózków jezdniowych, każdy pracownik przed dopuszczeniem do pracy powinien odbyć szkolenie wstępne BHP – instruktaż stanowiskowy w celu weryikacji posiadanych umiejętności z zakresu jazdy wózkiem jezdniowym oraz składowania towarów na regałach [6].

Mieczysław Kluska

główny specjalista ds. BHP, ekspert SEKA S.A.

Podstawa prawna

1] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 lipca 2002 r. w sprawie urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu (Dz.U. nr 120 poz. 1021, zm.: Dz.U. z 2003 r. nr 28 poz. 240)
2] Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. nr 69 poz. 332 ze zm.)
3] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 10 maja 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy użytkowaniu wózków jezdniowych z napędem silnikowym (Dz.U. nr 70 poz. 650 ze zm.)
4] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych (Dz.U. nr 79 poz. 849)
5] Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 20 września 2001 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy podczas eksploatacji maszyn i innych urządzeń technicznych do robót ziemnych, budowlanych i drogowych (Dz.U. nr 118 poz. 1263)
6] Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks Pracy (Dz.U. nr 24 poz. 141 ze zm.)

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Przyjaciel przy Pracy 09/2016

Zobacz pełny spis treści