Szukasz ochron indywidualnych? Może odpowiednich szkoleń? Zobacz co proponujemy w Katalogu BHP!

Toggle Bar

Uwalnianie materiałów niebezpiecznych w środowisku pracy – klarowność tematu czy nawarstwianie się niejasności? cz. II

Typography

Oprócz stosowania produktów chemicznych na stanowisku pracy wiele spornych kwestii budzi ich magazynowanie oraz przechowywanie w opakowaniach zastępczych.

Elżbieta Kowalska

Magazynując chemikalia, gazy techniczne w butlach, znakując miejsca, rurociągi oraz pojemniki i zbiorniki konieczne będzie kierowanie się poniższymi zasadami:
• środki chemiczne muszą być przechowywane w magazynach spełniających warunki określone w kartach charakterystyki, a także w przepisach budowlanych i przeciwpożarowych (magazyny z niebezpiecznymi chemikaliami w stanie ciekłym muszą być wyposażone w instalację ściekową, prowadzącą do stacji neutralizacji).
• nieskładowania kwasów razem z zasadami. Produkty muszą być odseparowane od siebie co najmniej paletą – między rzędami pojemników należy zostawić przejścia o szerokości min. 1 m.
• w przypadku rozszczelnienia opakowania miejsce wycieku należy zneutralizować zgodnie z zapisem sekcji 6 karty charakterystyki, dotyczącej postępowania w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska. Otrzymamy z niej precyzyjne informacje w zakresie metod oraz materiałów, zapobiegających rozprzestrzenianiu się skażenia, służących do usuwania skażenia. W przypadku rodzaju sorbentów do zastosowania będą to absorbery neutralne, pochłaniające w całej swojej objętości zanieczyszczenia na bazie ziemi okrzemkowej.
• wejście do magazynu, w którym są składowane różnorodne substancje / mieszaniny niebezpieczne należy oznakować za pomocą znaku ostrzegawczego „ogólny znak ostrzegawczy – ostrzeżenie o niebezpieczeństwie”, umieszczonego na linii wzroku.
• pojemniki i zbiorniki służące do przechowywania substancji / mieszanin niebezpiecznych oraz pojemniki i zbiorniki służące do pracy z tymi produktami, rurociągi zawierające substancje / mieszaniny niebezpieczne lub służące do ich transportowania oznakowuje się znakami ostrzegawczymi zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 25 sierpnia 2015 r. w sprawie sposobu oznakowania miejsc, rurociągów oraz pojemników i zbiorników służących do przechowywania lub zawierających substancje stwarzające zagrożenie lub mieszaniny stwarzające zagrożenie (Dz.U. poz. 1368).

W przypadku przechowywania butli gazowych należy pamiętać o tym, że:
• nie wolno ich przechowywać w warunkach wpływających ujemnie na ich wytrzymałość, np. w otoczeniu, w którym zachodzi możliwość działania substancji korodujących,
• nie wolno ich przechowywać w pobliżu powierzchni promieniujących ciepło w odległości mniejszej niż 1,5 m,
• nie wolno umieszczać ich w sąsiedztwie liczników elektrycznych, gniazd wtykowych i urządzeń powodujących iskrzenie,
• temperatura pomieszczenia, w którym znajduje się butla nie może przekraczać 35°C,
• nie należy przechowywać ich w pomieszczeniach, w których poziom podłogi znajduje się poniżej otaczającego terenu,
• nie wolno przechowywać w jednym pomieszczeniu butli acetylenowych z butlami tlenowymi,
• składowanie butli w miejscach z utrudnionym dostępem oraz na drogach ewakuacyjnych jest zabronione,
• w odległości mniejszej niż 10 m od składowanych butli nie wolno przechowywać materiałów łatwopalnych, ani prowadzić prac pożarowo niebezpiecznych.

Wiele osób kierujących pracownikami ma mgliste pojęcie na temat możliwości przeniesienia materiału niebezpiecznego z opakowania oryginalnego do opakowania zastępczego. Nadmienię, że będzie to możliwe w przypadku gdy opakowanie zastępcze zapewni poziom bezpieczeństwa użytkowania na poziomie co najmniej takim jak opakowanie oryginalne i będzie:
• wykonane z materiału nie powodującego niebezpiecznych reakcji chemicznych z ich zawartością i nie ulegającego uszkodzeniu w wyniku działania znajdującego się w nich materiału niebezpiecznego,
• wytrzymałe i zabezpieczone przed uszkodzeniem z zewnątrz odpowiednio do warunków ich stosowania,
• odpowiednio szczelne i zabezpieczone przed wydostawaniem się z nich niebezpiecznej zawartości lub dostaniem się do ich wnętrza innych substancji, które w kontakcie z ich zawartością mogą stworzyć stan zagrożenia,
• gwarantować zachowanie ich szczelności podczas wielokrotnego otwierania i zamykania w warunkach normalnej eksploatacji (dotyczy opakowań z zamknięciami wielokrotnego użytku),
• wypełnione w sposób zapewniający wolną przestrzeń odpowiednio do możliwości termicznego rozszerzania się cieczy w warunkach przechowywania, transportu i stosowania.

Z kolei etykiety nieoryginalne na opakowaniach muszą zawierać jednoznaczną nazwę środka chemicznego, znaki ostrzegawcze i opisy środków bezpieczeństwa identyczne, jak na etykiecie oryginalnej, a ponadto:
• opisy / etykiety na opakowaniach zastępczych lub naczyniach laboratoryjnych powinny być trwałe w warunkach stosowania (trwale przymocowane do powierzchni opakowania. Wewnętrzna powierzchnia etykiety winna przylegać bezpośrednio i w całości do opakowania),
• oznakowanie powinno być umieszczone na opakowaniu w taki sposób, aby jego treść mogła zostać odczytana poziomo, gdy opakowanie pozostaje w normalnym położeniu.

Stosując materiały niebezpieczne w zakładzie pracy nie sposób jest pozostawić bez odpowiedzi tematyki związanej z ryzykiem zaistnienia zdarzenia wypadkowego. Jeśli jesteśmy osobą poszkodowaną przytomną lub świadkiem wypadku, o każdym zdarzeniu informujemy natychmiast kierownictwo, niezależnie od tego czy doszło do wypadku, czy tylko ograniczyło się do zdarzenia potencjalnie wypadkowego.
Obowiązkiem kierownika wydziału oraz świadków zdarzenia jest niezwłoczne udzielenie pierwszej pomocy przedmedycznej. Miejsce zdarzenia powinno zostać zabezpieczone w sposób nie stwarzający zagrożenia oraz pozostawione w stanie umożliwiającym ustalenie przyczyn wypadku. W przypadku kontaktu z materiałem niebezpiecznym, jeśli nie stwarza to bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia lub życia poszkodowanego, przed przystąpieniem do udzielania pierwszej pomocy należy zawsze przeczytać zalecenia zawarte w sekcji 4 karty charakterystyki. Osobę poszkodowaną udającą się do lekarza trzeba zawsze zaopatrzyć w kartę charakterystyki produktu chemicznego – w wyjątkowych sytuacjach przy braku karty w etykietę producenta lub opakowanie z etykietą.

W sytuacjach, w których istnieje zagrożenie dla życia bądź zdrowia przy udzielaniu pomocy osobie poszkodowanej, w kontakcie z kwasami / zasadami kierujmy się poniższymi zasadami:
• w przypadku chlapnięcia do oka konieczne jest płukanie oczu przez co najmniej 15 minut dużą ilością chłodnej wody, najlepiej bieżącej – natrysk do przepłukiwania oczu. Trzeba pamiętać o unikaniu silnego strumienia wody ze względu na ryzyko mechanicznego uszkodzenia gałki ocznej.
• w przypadku narażenia dermalnego zdejmujemy z poszkodowanego odzież, obmywamy skórę dużą ilością bieżącej, chłodnej wody. Dodatek wody z mydłem jest możliwy tylko w przypadku kontaktu z zasadami. Jeśli doszło do zanieczyszczenia kwasem nie stosujemy żadnych środków zobojętniających. Musimy przestrzegać absolutnego zakazu wcierania zanieczyszczeń w skórę podczas usuwania z niej zanieczyszczeń!
• po spożyciu w żadnym wypadku nie wywołujemy wymiotów. Kontakt z kwasami zabrania podawania środków zobojętniających (alkalizujących), natomiast po połknięciu zasady może być podany sok z cytryny lub świeże białko jaj.
• w przypadku narażenia inhalacyjnego zawsze wyprowadzamy poszkodowanego na świeże powietrze ze strefy zagrożenia, maksymalnie ograniczając wykonywanie jakiegokolwiek wysiłku fizycznego. Ważną kwestią jest zapewnienie ochrony przed utratą ciepła.

Kierując czytelników na „właściwy tor” podczas wdrażania bezpiecznych warunków pracy w zakładach mam świadomość jako długoletni praktyk, że teoria chodzi zupełnie innymi ścieżkami niż praktyka. Uchybienia, czasami wręcz kuriozalne, pozbawione zasad logiki i zdrowego rozsądku zdarzają się bardzo często, nie tylko jakby mogło się wydawać u drobnych przedsiębiorców, mało obeznanych w temacie bezpieczeństwa chemicznego, ale także są zauważalne w dużych zakładach przetwórczych. Zacytuję słowa absurdu, skierowane pod moim adresem przez jednego z czołowych mistrzów piekarnictwa z Lublina, który po opracowaniu dla jego piekarni wykazu materiałów niebezpiecznych, stosowanych do mycia i dezynfekcji oznajmił ze stoickim spokojem że „u niego nie występują materiały niebezpieczne i jeśli nie zmienię nazewnictwa dokumentu, notabene do niczego mu niepotrzebnego, to moja praca wyląduje w koszu na śmieci”. Chciało by się przy tym rzec – głupota wrosła w rozum! Dla przeciwwagi przywołam z pamięci audit chemiczny, przeprowadzony w jednym z zakładów przetwórstwa owocowo- warzywnego. Poziom rysujących się podczas kontroli działań prewencyjnych w zakładzie, niczym dynamiczny rozwój fabuły w filmach akcji, sięgnął punktu kulminacyjnego w momencie podpatrzenia sposobu wykonywania czynności przelewania produktu o właściwościach żrących. Hobok z materiałem niebezpiecznym był przechylany, a następnie przelewany przez pracownice do wiadra, oczywiście z pominięciem zastosowania środków ochrony indywidualnej. Raczej całej winy nie można zrzucać na kierownictwo zakładu, skoro służba BHP nie zwróciła na to uwagi.

Firmom zewnętrznym, sprawującym zadania służby BHP, ukierunkowanym najczęściej na ilość, a nie na jakość oferowanych usług mogę dać dobrą wskazówkę, aby nie brały się za obsługę zakładów, jeśli nie mają dostatecznej wiedzy o występujących zagrożeniach. Przelewanie chemikaliów stwarzających zagrożenie może się jedynie odbywać z wykorzystaniem pompki ręcznej bądź pomp elektrycznych, dedykowanych do poboru medium z beczek.

Elżbieta Kowalska

okladka

Artykuł został opublikowany w miesięczniku Przyjaciel przy Pracy 07-08/2016

Zobacz pełny spis treści